Çalışma Sermayesi Nasıl Hesaplanır? Nakit Dönüşüm Döngüsü, Stok Günü ve Tahsilat Süresi Eğitimi

Ay sonu geldi, satışlarınız iyi, kâr tablosu olumlu ve yine de hesapta tedarikçiye ödeyecek para yok. Bu çelişki e-ticarette çok yaygındır ve nedeni çoğu zaman kâr değil, paranın nerede beklediğidir: depodaki stokta, pazaryerinin henüz ödemediği hakedişte ya da müşterinin vadesinde. İşletmenin gün be gün işleyişini finanse eden bu paranın adı çalışma sermayesidir.

Bu yazı bir anlatım değil, 8 derslik bir uygulama eğitimidir. Çalışma sermayesi nasıl hesaplanır sorusunu rakamlarla cevaplayacak; cari oran, asit-test oranı, stok günü, tahsilat süresi, ödeme süresi ve nakit dönüşüm döngüsünü tek bir örnek işletme üzerinden çıkaracağız. Sonra döngüyü kısaltan üç hamleyi ve erken ödeme iskontosunun gerçek maliyetini hesaplayacağız. Sonda mini sınav ve aylık rutin var. Kavramın tanımı için çalışma sermayesi sözlük terimine bakabilirsiniz.

Bu eğitimin sonunda neleri yapabileceksiniz?

Kısaca: Çalışma sermayenizi ve cari oranınızı hesaplayacak, stok, tahsilat ve ödeme günlerinizi bulup nakit dönüşüm döngünüzü çıkaracak, döngüyü kısaltan hamlelerin nakit etkisini ölçecek ve erken ödeme iskontosunun yıllık maliyetini hesaplayacaksınız.

Eğitimin 8 dersi: (1) çalışma sermayesi nedir, (2) nasıl hesaplanır, (3) cari oran ve asit-test oranı, (4) stok günü, (5) tahsilat ve ödeme günü, (6) nakit dönüşüm döngüsü, (7) döngüyü kısaltmak, (8) erken ödeme iskontosu ve aylık rutin.

Ders 1: Çalışma sermayesi nedir ve e-ticarette neden önemlidir?

Kısaca: Çalışma sermayesi, işletmenin günlük faaliyetini finanse eden paradır: elinizdeki dönen varlıklardan kısa vadeli borçlarınızı çıkardığınızda kalan tutardır. E-ticarette stok bağlandığı ve pazaryeri ödemesi gecikmeli geldiği için kâr eden işletme de çalışma sermayesi sıkıntısı yaşar.

Kâr ve nakit aynı şey değildir. Bir ürünü 100 ₺ maliyetle alıp 150 ₺'ye sattığınızda kâr tablosunda 50 ₺ kâr görünür; ama parayı pazaryeri ödeyene kadar ve yeni stok alana kadar nakit sizde değildir. Bu fark yüzünden gelir tablosu ile nakit akışı birlikte okunmalıdır: gelir tablosu ve nakit akış tablosu rehberlerine bakabilirsiniz.

Ders 2: Çalışma sermayesi nasıl hesaplanır?

Kısaca: Çalışma sermayesi = dönen varlıklar − kısa vadeli borçlar. Pozitifse kısa vadeli borçlar dönen varlıklarla karşılanır; negatifse karşılanamaz.

Örnek işletmemiz bir e-ticaret satıcısıdır. Yıllık satışı 5.400.000 ₺ (günlük 15.000 ₺), yıllık satılan malın maliyeti 3.600.000 ₺ (günlük 10.000 ₺). Dönem sonu bilançosu şöyledir (rakamlar yalnız yöntemi göstermek için seçilmiştir):

Çalışma sermayesi = 800.000 − 440.000 = 360.000 ₺. İşletmenin kısa vadeli borçlarını ödedikten sonra gün-be-gün işi finanse edecek 360.000 ₺'si vardır; ama bunun 450.000 ₺'si stoktadır, yani sermayenin fiilen nakde dönüşmesi gerekir.

Ders 3: Cari oran ve asit-test oranı ne anlatır?

Kısaca: Cari oran, kısa vadeli borçların dönen varlıklarla kaç kez karşılandığını gösterir. Asit-test oranı stoğu dışarıda bırakır; çünkü stok her zaman hızla nakde dönmez.

Oranlar için genel kabul gören tek bir ideal sayı yoktur; sektöre, stok yapısına ve tedarikçi vadelerine göre değişir. Önemli olan kendi oranınızın zaman içindeki yönüdür: cari oran düşüyor ve asit-test oranı 1'in altına iniyorsa stoğa fazla para bağlanıyor demektir. Cari oranın yüksek olması da her zaman iyi değildir; atıl nakit ya da satılmayan stok barındırabilir.

Ders 4: Stok günü nasıl hesaplanır?

Kısaca: Stok günü = stok ÷ günlük satılan malın maliyeti. Stoğunuzun kaç günlük satışa yettiğini gösterir; ne kadar uzunsa para o kadar uzun süre rafta bağlıdır.

Örnekte stok 450.000 ₺, günlük satılan malın maliyeti 10.000 ₺ olduğundan stok günü 45'tir. Her ürün için tek bir ortalama kullanmak yanıltıcıdır; hızlı satan ürünle ölü stok aynı ortalamaya karışır. Önce ürünleri ABC analiziyle ayırın (ABC analizi), sonra sınıf bazında stok gününü hesaplayın. Stok devir hızı ile ilişkisi için stok devir hızının rolü yazısına, stoğun maliyetle değerlenmesi için stok maliyeti nasıl hesaplanır yazısına bakın. Stoğun ne kadar tutulması gerektiğini satış tahmini ve emniyet stoğu belirler.

Ders 5: Tahsilat günü ve ödeme günü nasıl hesaplanır?

Kısaca: Tahsilat günü, sattığınız ürünün parasını kaç günde aldığınızı; ödeme günü, tedarikçinize kaç günde ödediğinizi gösterir. Birincisi uzadıkça, ikincisi kısaldıkça sermaye ihtiyacı artar.

Pazaryerinden gelen alacakların süresi, her pazaryerinin kendi ödeme takvimine bağlıdır; bu süreyi kendi hakediş raporlarınızdan okuyun. Kartla alınan ödemelerde de banka hesabına geçiş kısa bir bekleme ve komisyon kesintisiyle gerçekleşir. Vadeli satış yapıyorsanız alacak takibi tahsilat gününü doğrudan belirler: alacak takibi nasıl yapılır. Pazaryeri hakedişlerinin muhasebesi için pazaryeri muhasebesi yazısına göz atın.

Ders 6: Nakit dönüşüm döngüsü nasıl hesaplanır?

Kısaca: Nakit dönüşüm döngüsü = stok günü + tahsilat günü − ödeme günü. Tedarikçiye ödeme yaptığınız andan ürünün parasını aldığınız ana kadar paranın bağlı kaldığı gün sayısıdır.

Örnek işletmenin döngüsü 29 gündür: Tedarikçiye ödemeden 29 gün sonra o ürünün parasını geri alır. Bu 29 günü finanse eden şey çalışma sermayesidir. Döngü ne kadar kısaysa aynı satışı daha küçük sermayeyle yapabilirsiniz; negatif döngü (ürünün parası tedarikçi ödemesinden önce gelir) en iyi durumdur.

Ders 7: Döngüyü kısaltmak için hangi hamleler yapılır?

Kısaca: Üç yol vardır: stok gününü azaltmak, tahsilat gününü kısaltmak ve ödeme gününü uzatmak. Her birinin etkisi gün farkı × günlük tutar olarak hesaplanır.

Yılsonu yaklaşırken kısa vadeli finansman ihtiyacı doğarsa seçenekleri kısa vadeli finansman kaynakları yazısında bulabilirsiniz. Nakit yönetimine geniş bakış için nakit yönetimi çözümleri yazısı da yararlıdır.

Ders 8: Erken ödeme iskontosu kullanılmalı mı ve aylık rutin nasıl kurulur?

Kısaca: Tedarikçi "10 günde öderseniz %2 iskonto, aksi halde 30 günde net" diyorsa iskontoyu kullanmak, 20 günlük erken ödeme için yaklaşık %37 yıllık getiri sağlar. Bu oran kredi faizinizden yüksekse iskonto kullanılmalıdır.

Hesap: 100 ₺'lik fatura için %2 iskonto 98 ₺ ödeme demektir. 98 ₺'yi 20 gün erken ödemek için 2 ₺ kazanırsınız. Getiri oranı 2 ÷ 98 = %2,04'tür ve yıl 365 ÷ 20 = 18,25 kez tekrarlanabilir. Yıllık basit maliyet yaklaşık 0,0204 × 18,25 = %37,2. Bunu bankadan alacağınız kredinin yıllık maliyetiyle karşılaştırın (kredi hesaplama aracı). Kredi bunun altındaysa kredi çekip iskontolu ödemek avantajlıdır; ama nakdiniz yetersizse ve kredi bulamıyorsanız iskontoyu atlamak zorunda kalabilirsiniz.

Çalışma sermayesi yönetiminde en sık yapılan hatalar nelerdir?

1. Kâr ile nakdi karıştırmak. Kâr eden işletme nakit sıkıntısı yaşayabilir.
2. Stoğa fazla para bağlamak. Satış tahmini olmadan yapılan sipariş çalışma sermayesini dondurur.
3. Ortalama stok gününe güvenmek. Ölü stok, ortalamayı gizler; ürün sınıfına göre bakın.
4. Pazaryeri alacağını nakit saymak. Hakediş gelene kadar alacaktır, nakit değildir.
5. Sezon siparişini nakit planı olmadan vermek. Ödeme günü satıştan önce gelirse açık oluşur.
6. Tedarikçi vadesini sınırsız uzatmak. İlişki ve fiyat riski doğar.
7. Hesabı yılda bir yapmak. Aylık izlenmeyen döngü, sorun büyüdüğünde fark edilir.

NetKasam ile çalışma sermayesi nasıl izlenir?

• Stok devir hızı ve kritik stok. Stok devir hızını ve kritik stok raporunu görür, ürünlere kritik stok miktarı belirleyebilirsiniz (stok yönetimi).
• Nakit akışı ve gider takibi. Gelir ve gider kalemlerini ayırarak nakit akışı planlayabilir, vadesi gelen ödemeler için hatırlatma alabilirsiniz (gider yönetimi).
• Cari bakiye ve ödeme hatırlatma. Borç ve alacaklar müşterilere ve tedarikçilere hatırlatılır; risk ve limit tanımlayabilirsiniz (cari hesap takibi).
• Kayıtlı raporlar. Aylık aldığınız raporları kaydeder, Excel'e aktarır ve oran tablonuza yapıştırırsınız (raporlar).
• Fatura takibi. Kesilen ve alınan faturaların ödeme durumunu izlersiniz (fatura takibi).
• Ön muhasebe ücretsiz. e-Fatura, cari, stok, kasa, banka ve gider yönetimi her pakette ücretsizdir; ayrıntı için fiyatlar sayfasına bakın.

Mini sınav: Öğrendiklerinizi deneyin

Kısaca: Aşağıdaki 5 soruyu cevaplayın, ardından cevap anahtarıyla karşılaştırın. 4 ya da 5 doğru, eğitimi tamamladığınızı gösterir.

1. Stok 200.000 ₺, günlük satılan malın maliyeti 5.000 ₺ ise stok günü kaçtır?
2. Stok günü 40, tahsilat günü 10, ödeme günü 25 ise nakit dönüşüm döngüsü kaç gündür?
3. Dönen varlıklar 500.000 ₺, kısa vadeli borçlar 300.000 ₺ ise çalışma sermayesi ve cari oran nedir?
4. Tedarikçi vadesini uzatmak çalışma sermayesi ihtiyacını nasıl etkiler?
5. "2/10 net 30" iskontosunun yıllık maliyeti yaklaşık kaçtır ve neyle karşılaştırılır?

Cevap anahtarı:

1. 200.000 ÷ 5.000 = 40 gün.
2. 40 + 10 − 25 = 25 gün.
3. 500.000 − 300.000 = 200.000 ₺; cari oran 500.000 ÷ 300.000 = 1,67.
4. İhtiyacı azaltır, çünkü ödeme gecikir ve nakit sizde daha uzun kalır; ama fiyat ve ilişki riski doğabilir.
5. Yaklaşık %37; kredi ya da mevduat maliyetinizle karşılaştırılır.

Sonuç: Bu ay sonu aynı hesabı yapın

Çalışma sermayesi bir muhasebe terimi olmaktan çok bir günlük yönetim aracıdır. Bu ay sonu dönen varlıklarınızı ve kısa vadeli borçlarınızı çıkarın, stok, tahsilat ve ödeme günlerinizi hesaplayın ve nakit dönüşüm döngünüzü yazın. Gelecek ay aynı hesabı tekrarlayın; döngü kısalıyorsa nakit rahatlıyor demektir.