TR
Ödeme ve Tahsilat

Ortalama Tahsilat Süresi Nasıl Hesaplanır? DSO Formülü, Vadeyle Karşılaştırma, Alacak Yaşlandırma Tablosu, Müşteri Bazlı Gecikme, Bekleyen Alacağın Maliyeti ve Tahsilatı Hızlandırma Planı Eğitimi

Ortalama tahsilat süresi (DSO) nasıl hesaplanır? Vadeyle karşılaştırma, alacak yaşlandırma, bekleyen alacağın maliyeti ve tahsilat planı: örnekli 8 derslik rehber.

İçindekiler 14 bölüm
  1. Bu eğitimin sonunda neleri yapabileceksiniz?
  2. Ders 1: Ortalama tahsilat süresi nedir?
  3. Ders 2: Örnek hesap nasıl yapılır?
  4. Ders 3: Tahsilat süresi vadeyle nasıl karşılaştırılır?
  5. Ders 4: Alacak yaşlandırma tablosu nasıl kurulur?
  6. Ders 5: Gecikme müşteri bazında nasıl görülür?
  7. Ders 6: Bekleyen alacağın maliyeti nedir?
  8. Ders 7: Tahsilatı hızlandırma planı nasıl kurulur?
  9. Ders 8: Ortalama tahsilat süresi nasıl izlenir?
  10. Tahsilat süresini ölçerken en sık yapılan hatalar nelerdir?
  11. NetKasam ile tahsilat takibi nasıl kolaylaşır?
  12. Mini sınav: Öğrendiklerinizi deneyin
  13. Sonuç: Paranın müşteride kaç gün beklediğini bilin
  14. Ortalama Tahsilat Süresi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Vadeli satış yapan bir işletmede kâr, faturanın kesildiği gün değil, paranın kasaya girdiği gün gerçekleşir. Satışlar artarken kasanın daralması, çoğu zaman alacakların daha geç tahsil edilmesinden kaynaklanır. Ortalama tahsilat süresi, bir satışın ortalama kaç günde paraya dönüştüğünü tek bir sayıyla gösterir; vadeyle karşılaştırıldığında ise paranın ne kadarının gereksiz yere müşteride beklediğini ortaya çıkarır.

Bu yazı bir anlatım değil, 8 derslik bir uygulama eğitimidir. Ortalama tahsilat süresi nasıl hesaplanır sorusunu aylık 600.000 ₺ vadeli satış yapan örnek bir işletme üzerinden cevaplayacağız: ortalama tahsilat süresinin (DSO) tanımını ve formülünü, vadeyle karşılaştırmayı, alacak yaşlandırma tablosunu, müşteri bazlı gecikmeyi, bekleyen alacağın finansman maliyetini, tahsilatı hızlandırma planının etkisini ve izleme göstergelerini. Sonda mini sınav ve cevap anahtarı var. Bütün rakamlar yöntemi göstermek için seçilmiş örnek değerlerdir; kendi verinizle aynı adımları izleyin.

Bu eğitimin sonunda neleri yapabileceksiniz?

Kısaca: Ortalama tahsilat süresini hesaplayacak, vadeyle karşılaştıracak, alacakları yaşa ve müşteriye göre ayıracak, bekleyen alacağın maliyetini bulacak ve tahsilatı hızlandırma planını rakamla kuracaksınız.

Eğitim haritasıTahsilat süresini ölçüp kısaltmanın altı adımı
  1. 01
    HesaplaAlacak bakiyesinden ortalama tahsilat süresini bulun.
  2. 02
    KarşılaştırSüreyi vadenizle kıyaslayın.
  3. 03
    YaşlandırAlacakları vadesine göre dilimlere ayırın.
  4. 04
    Müşteriyi bulGecikmeyi müşteri bazında görün.
  5. 05
    MaliyetleBekleyen alacağın finansman maliyetini çıkarın.
  6. 06
    HızlandırTahsilat planı kurup etkisini ölçün.

Eğitimin 8 dersi: (1) ortalama tahsilat süresi nedir, (2) örnek hesap, (3) vadeyle karşılaştırma, (4) alacak yaşlandırma tablosu, (5) müşteri bazlı gecikme, (6) bekleyen alacağın maliyeti, (7) tahsilatı hızlandırma planı, (8) izleme göstergeleri.

Ders 1: Ortalama tahsilat süresi nedir?

Kısaca: Ortalama tahsilat süresi (DSO), vadeli bir satışın ortalama kaç günde tahsil edildiğini gösterir. Değer büyüdükçe nakit müşteride daha uzun süre bekler.

FormülOrtalama tahsilat süresi ve alacağın finansman maliyeti
  1. Ortalama tahsilat süresi (gün) = Dönem sonu alacak bakiyesi ÷ Dönemin vadeli satışı × Dönemdeki gün sayısı
  2. Gereksiz bekleyen alacak = Dönem sonu alacak − (Vadeli satış ÷ Gün sayısı × Vade günü)
  3. Finansman maliyeti = Gereksiz bekleyen alacak × Aylık finansman oranı

Formülün payında dönem sonu alacak bakiyesi, paydasında yalnız vadeli (kredili) satış vardır; peşin ve kartla tahsil edilen satışlar hesaba katılmaz, çünkü onlar alacak oluşturmaz. Alacak bakiyesi cari hesaplardaki açık fatura toplamından, vadeli satış ise dönem içinde kesilen vadeli faturaların toplamından alınır. Cari hesap kayıtlarını doğru tutmak için cari hesap nasıl takip edilir yazısına bakabilirsiniz. Tahsilat süresi bir kez hesaplanıp bırakılmaz; trend olarak izlenir, çünkü tek başına sayıdan çok yönü anlamlıdır.

Ders 2: Örnek hesap nasıl yapılır?

Kısaca: Alacak bakiyesi 900.000 ₺, aylık vadeli satış 600.000 ₺ ve dönem 30 gün ise ortalama tahsilat süresi 900.000 ÷ 600.000 × 30 = 45 gündür.

Örnek işletme aylık 600.000 ₺'lik satışı vadeli yapıyor ve ay sonunda cari hesaplarda 900.000 ₺ açık alacağı bulunuyor. Hesap: 900.000 ÷ 600.000 = 1,5; 1,5 × 30 = 45 gün. Yani bir satışın parası, ortalama olarak 45 gün sonra kasaya girmektedir.

VeriDeğer
Aylık vadeli satış600.000 ₺
Dönem sonu alacak bakiyesi900.000 ₺
Dönemdeki gün sayısı30
Ortalama tahsilat süresi45 gün

Hesapta kullanılan dönem sayısının değişmesi sonucu etkiler: üç aylık satış ve dönem sonu bakiyesiyle hesaplarsanız (örneğin 1.800.000 ₺ satış, 900.000 ₺ alacak, 90 gün) 900.000 ÷ 1.800.000 × 90 = 45 gün çıkar; satış sabit olsa da dönem sonunda bakiye yüksek ya da düşük kalırsa sonuç dalgalanır. Mevsimsel satış yapan işletmelerde son üç ayın satışıyla hesaplamak daha sağlıklıdır. Vadeli satışın nasıl kurulacağı ve vade farkının nasıl hesaplanacağı için vade farkı nasıl hesaplanır yazısına bakın.

Ürün sayfasıÜcretsiz Ön Muhasebe Programı

Ders 3: Tahsilat süresi vadeyle nasıl karşılaştırılır?

Kısaca: Ortalama tahsilat süresinden vade günü çıkarılırsa ortalama gecikme bulunur. Örnekte 45 − 30 = 15 gün gecikme vardır.

Vade 30 gün ise müşterilerin tamamı tam vadesinde ödeseydi ortalama tahsilat süresi 30 gün olurdu; alacak bakiyesi de 600.000 ÷ 30 × 30 = 600.000 ₺ olurdu. Gerçek bakiye 900.000 ₺ olduğuna göre 300.000 ₺ gereksiz yere bekliyor demektir. Bu fark, vadesi geçmiş alacaklardan ve vade uzatmalarından oluşur.

GöstergeDeğer
Tanınan vade30 gün
Gerçekleşen ortalama tahsilat süresi45 gün
Ortalama gecikme15 gün
Vadesinde tahsilatla beklenen alacak600.000 ₺
Gerçek alacak900.000 ₺
Gereksiz bekleyen alacak300.000 ₺

Kıyaslamanın bir anlamı da müşteri politikasını sınamaktır: vade 30 gün olarak tanımlanmış ama müşterilerin yarısı 60 günde ödüyorsa fiilî vade politikası 60 gündür. Bu durumda ya tahsilat disiplini kurulmalı ya da vadeyi gerçekle uyumlu hâle getirip fiyatlamaya yansıtmak gerekir. Vadeye göre fiyat farkını nasıl kuracağınız için vade farkı nasıl hesaplanır, peşin ödemeye indirim verme kararı için peşin ödeme iskontosu nasıl hesaplanır yazısını kullanabilirsiniz.

Ders 4: Alacak yaşlandırma tablosu nasıl kurulur?

Kısaca: Alacakları vadesinin geçip geçmediğine ve ne kadar geçtiğine göre dilimleyin. Örnekte alacağın %50'si vadesi gelmemiş, %50'si vadesi geçmiştir.

DilimAlacakToplamdaki pay
Vadesi gelmemiş450.000 ₺%50,0
Vadesi 1 – 30 gün geçmiş270.000 ₺%30,0
Vadesi 31 – 60 gün geçmiş117.000 ₺%13,0
Vadesi 60 günden fazla geçmiş63.000 ₺%7,0
Toplam900.000 ₺%100
GrafikAlacakların vadeye göre dağılımı: yarısı vadesini geçmiş
  • Vadesi gelmemiş450.000 ₺%50
  • 1 – 30 gün geçmiş270.000 ₺%30
  • 31 – 60 gün geçmiş117.000 ₺%13
  • 60 günden fazla geçmiş63.000 ₺%7

Örnek değerlerle hazırlanmıştır. Dilimlerin toplamı 900.000 ₺'dir.

Vadesi geçmiş alacak 270.000 + 117.000 + 63.000 = 450.000 ₺'dir. Yaşlandıkça tahsil ihtimali düşer: vadesi 60 günü aşan 63.000 ₺ artık takip, avukat ya da karşılık ayırma konusu olabilir. Dilimleri her ay aynı tabloda izlemek, sorunun yeni mi eski mi olduğunu gösterir. Tahsilat sürecini baştan sona yönetmek için alacak takibi nasıl yapılır yazısındaki adımları kullanabilirsiniz.

Ders 5: Gecikme müşteri bazında nasıl görülür?

Kısaca: Gecikmeyi müşteriye göre ayırın. Toplam gecikmenin çoğu genellikle birkaç müşteriden gelir.

MüşteriAlacakAlacaktaki payVadesi geçmişKendi alacağında geçmiş payı
M1240.000 ₺%26,70 ₺%0,0
M2210.000 ₺%23,390.000 ₺%42,9
M3270.000 ₺%30,0180.000 ₺%66,7
M4180.000 ₺%20,0180.000 ₺%100,0
Toplam900.000 ₺%100450.000 ₺%50,0

240.000 + 210.000 + 270.000 + 180.000 = 900.000 ₺ alacak; vadesi geçmiş 0 + 90.000 + 180.000 + 180.000 = 450.000 ₺. Vadesi geçmiş alacağın %80'i (360.000 ÷ 450.000) M3 ve M4'ten gelir; M4'ün alacağının tamamı vadesini geçmiştir. Müşteriye göre bakınca eylem de netleşir: M1 için bir şey yapılmaz, M2'ye hatırlatma gider, M3 ve M4 için yeni sevkiyat öncesi ödeme koşulu aranır. Hangi müşteriye ne kadar vade tanınacağını belirlemek için müşteri risk limiti nasıl belirlenir yazısına bakın. Karşılıklı bakiyelerin eşleşmesi için de cari mutabakat farkları nasıl bulunur ve kapatılır yazısı gerekir; tutmayan bakiye tahsilatı gecikmesinin başka bir nedenidir.

Ders 6: Bekleyen alacağın maliyeti nedir?

Kısaca: Gereksiz bekleyen 300.000 ₺'nin aylık %3 finansman maliyetiyle bedeli 9.000 ₺'dir.

Gereksiz bekleyen alacak, işletmenin başka kaynaktan finanse etmek zorunda kaldığı paradır. Aylık %3 finansman maliyetiyle (kredi faizi ve diğer maliyetlerle hesaplanmış örnek oran) 300.000 × %3 = 9.000 ₺ eder. Yıllık karşılığı 108.000 ₺'dir. Bu bedel hiçbir faturada görünmez; kârı sessizce eritir. Finansman oranının nasıl bulunacağını işletme kredisinin gerçek maliyeti nasıl hesaplanır yazısında anlattık, çalışma sermayesinin tamamındaki yerini ise çalışma sermayesi nasıl hesaplanır yazısından izleyebilirsiniz.

Vadesi geçmiş alacağın bir de tahsil edilememe riski vardır. Yaşlandıkça tahsil ihtimali düştüğü için 60 günden eski alacak için işletme içinde bir karşılık ayırma kuralı belirlemek yerinde olur; kuralın oranı sektöre ve kendi tahsilat geçmişinize bağlıdır, bu yüzden burada sabit bir oran verilmemiştir. Finansman maliyeti ile tahsil edilememe riski birlikte düşünüldüğünde, tahsilatı hızlandırmanın değeri örnekteki 9.000 ₺'nin üstüne çıkar. Tahsilatla ilgili vade, hatırlatma ve yasal süreç için alacak takibi nasıl yapılır yazısına tekrar bakabilirsiniz.

Ders 7: Tahsilatı hızlandırma planı nasıl kurulur?

Kısaca: Önce vadesi 30 günden fazla geçmiş alacağın yarısını, sonra vadesi 1 – 30 gün geçmiş alacağın %20'sini tahsil edin. Süre 45'ten 37,8 güne iner.

  1. Vadesi 30 günden fazla geçmiş alacağın yarısı: 31 – 60 gün (117.000 ₺) ve 60 günden fazla (63.000 ₺) dilimlerin toplamı 180.000 ₺'dir; bu alacak çoğunlukla M3 ve M4'tedir. Ödeme planı ve sevkiyat koşuluyla yarısı, yani 90.000 ₺ tahsil edilir.
  2. Vadesi 1 – 30 gün geçmiş alacağın %20'si: Telefon ve hatırlatma yoğunlaştırılır; 270.000 ₺'lik dilimin %20'si, yani 270.000 × %20 = 54.000 ₺ tahsil edilir.
  3. Yeni sevkiyat öncesi koşul: Vadesi geçmiş alacağı olan müşteriye yeni sevkiyat, ödeme sonrası yapılır.
  4. Ödeme kolaylığı: Ödeme bağlantısı, havale bilgisi ve sanal POS gibi seçenekler faturayla birlikte sunulur.

Planın sayısal sonucu şudur: alacak bakiyesi 900.000 − 90.000 − 54.000 = 756.000 ₺'ye iner. Yeni ortalama tahsilat süresi 756.000 ÷ 600.000 × 30 = 37,8 gün olur; 7,2 günlük kısalma vardır. Serbest kalan nakit 144.000 ₺'dir ve aylık %3 maliyetle 4.320 ₺ finansman tasarrufu demektir.

GrafikTahsilat planının sonucu: alacak bakiyesi 900.000 ₺'den 756.000 ₺'ye iniyor
  1. Başlangıç alacak bakiyesi900.000 ₺
  2. Vadesi 30 günden fazla geçmiş alacaktan tahsilat−90.000 ₺
  3. Vadesi 1 – 30 gün geçmiş alacaktan tahsilat−54.000 ₺
  4. Yeni alacak bakiyesi756.000 ₺

Örnek değerlerle hazırlanmıştır. Toplam: 900.000 − 90.000 − 54.000 = 756.000 ₺. Yeni süre: 756.000 ÷ 600.000 × 30 = 37,8 gün.

Tahsilatı hızlandırmak yalnız hatırlatmayla olmaz; ödeme yöntemini kolaylaştırmak da gerekir. Kredi kartı ve ödeme bağlantısı seçeneklerini karşılaştırmak için online tahsilat yöntemleri nasıl seçilir, bağlantıyla ödeme almanın adımları için linkle ödeme nasıl alınır yazısına bakabilirsiniz. Ödeme planları ve tedarikçilere yapılan ödemelerle dengelemek için tedarikçi ödemeleri nasıl planlanır yazısı da işe yarar; çünkü tahsilat süresi kısalırken tedarikçi ödemelerini aynı hızda yapmamak nakit akışını güçlendirir.

Okumanızı öneririzAlacak Takibi Nasıl Yapılır?

Ders 8: Ortalama tahsilat süresi nasıl izlenir?

Kısaca: Beş göstergeyi her ay aynı tabloda izleyin: ortalama tahsilat süresi, ortalama gecikme, vadesi geçmiş alacak payı, 60 günden eski alacak ve finansman maliyeti.

GöstergeNasıl hesaplanırÖrnek değer
Ortalama tahsilat süresiAlacak ÷ Vadeli satış × Gün45 gün
Ortalama gecikmeTahsilat süresi − Vade15 gün
Vadesi geçmiş alacak payıVadesi geçmiş ÷ Toplam alacak%50,0
60 günden eski alacak60+ gün dilimi63.000 ₺
Finansman maliyetiGereksiz alacak × Aylık oran9.000 ₺
Örnekten çıkanlarOrtalama tahsilat süresi örneğinin dört sayısı
  • 45 günortalama tahsilat süresi (vade 30 gün)
  • %50alacağın vadesi geçmiş payı
  • 9.000 ₺gereksiz bekleyen alacağın aylık maliyeti
  • 37,8 güntahsilat planı sonrası süre

İzlemede en önemli kural, süreyi tek bir aya bakarak değil birkaç ayın seyrine göre okumaktır. Süre iki ay üst üste uzuyorsa yeni bir müşteri grubu, kampanya vadesi ya da tahsilat disiplinindeki bir gevşeme araştırılır. Vadesi geçmiş alacak payı yüksek kalırken süre sabitse sorun tek bir müşteri grubundadır. Raporu yönetim toplantısında okumak için haftalık yönetim raporu nasıl hazırlanır yazısındaki düzene tahsilat satırı eklenebilir; nakit akışına etkisini görmek için nakit akış tablosu nasıl hazırlanır yazısına bakın.

Tahsilat süresini ölçerken en sık yapılan hatalar nelerdir?

  1. Peşin satışı paydaya katmak. Süre olduğundan kısa çıkar; yalnız vadeli satış hesaba girer.
  2. Alacak bakiyesini yanlış almak. Cari hesaplarda kapanmamış avans ve mahsup kayıtları bakiyeyi bozar.
  3. Yalnız ortalamaya bakmak. Ortalama 45 gün görünür, ama iki müşteri 90 günden fazla geç öder.
  4. Vadeyi gerçekle uyumlu görmemek. Yazılı vade 30 gün, fiilî vade 60 gün olabilir.
  5. Yaşlandırma tablosu çıkarmamak. Eski alacak yeni alacağın arasında kaybolur.
  6. Vadesi gelmeden hatırlatmamak. Unutmaya bağlı gecikmeler önlenemez.
  7. Finansman maliyetini hesaplamamak. Gecikmenin bedeli görünmez, tahsilat acil bir konu olarak ele alınmaz.

NetKasam ile tahsilat takibi nasıl kolaylaşır?

  • Cari hesap takibi. Müşteri bakiyelerini ve açık faturaları cari hesapta görür, vadesi geçenleri ayırırsınız (cari hesap takibi).
  • Fatura takibi. Kesilen faturaların durumunu izler, ödenmemiş faturaları listelersiniz (fatura takibi).
  • Online tahsilat. Kredi kartıyla ödeme almayı ve ödeme bağlantısını kullanırsınız (online tahsilat).
  • Çek ve senet takibi. Vadeli ödemeleri çek ve senet olarak kaydedip vadesini izlersiniz (çek ve senet).
  • Kasa ve banka. Tahsilatları kasa ve banka hesaplarına işler, bakiyeleri görürsünüz.
  • Kayıtlı raporlar. Aylık raporu kaydeder, Excel'e aktarırsınız (raporlar).
  • Ön muhasebe ücretsiz. e-Fatura, cari, stok, kasa, banka ve gider yönetimi her pakette ücretsizdir; ayrıntı için fiyatlar sayfasına bakın.

Mini sınav: Öğrendiklerinizi deneyin

Kısaca: Aşağıdaki 5 soruyu cevaplayın, ardından cevap anahtarıyla karşılaştırın. 4 ya da 5 doğru, eğitimi tamamladığınızı gösterir.

  1. Alacak bakiyesi 900.000 ₺, aylık vadeli satış 600.000 ₺ ve dönem 30 gün ise ortalama tahsilat süresi kaç gündür?
  2. Vade 30 gün ve ortalama tahsilat süresi 45 gün ise ortalama gecikme kaç gündür?
  3. Vadeli satış 600.000 ₺, vade 30 gün ve dönem 30 gün ise vadesinde tahsilatla beklenen alacak bakiyesi nedir?
  4. Gereksiz bekleyen alacak 300.000 ₺ ve aylık finansman oranı %3 ise aylık maliyet kaç ₺'dir?
  5. Alacak 756.000 ₺ ve vadeli satış 600.000 ₺ ise (30 günlük dönem) yeni ortalama tahsilat süresi kaç gündür?

Cevap anahtarı:

  1. 900.000 ÷ 600.000 × 30 = 45 gün.
  2. 45 − 30 = 15 gün.
  3. 600.000 ÷ 30 × 30 = 600.000 ₺.
  4. 300.000 × %3 = 9.000 ₺.
  5. 756.000 ÷ 600.000 × 30 = 37,8 gün.

Ortalama Tahsilat Süresi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Ortalama tahsilat süresi nedir?

Vadeli bir satışın ortalama kaç günde tahsil edildiğini gösteren orandır. DSO olarak da bilinir.

Ortalama tahsilat süresi nasıl hesaplanır?

Dönem sonu alacak bakiyesi, dönemin vadeli satışına bölünür ve dönemdeki gün sayısıyla çarpılır. Örneğin 900.000 ÷ 600.000 × 30 = 45 gündür.

Peşin satışlar hesaba katılır mı?

Hayır. Peşin ve kartla tahsil edilen satışlar alacak oluşturmaz; yalnız vadeli satış paydaya girer.

Tahsilat süresi vadeden uzunsa ne anlama gelir?

Müşteriler ortalama olarak vadesini geçirip ödüyor demektir. Fark, ortalama gecikmedir ve bekleyen alacağın finansman maliyetini doğurur.

Alacak yaşlandırma tablosu nedir?

Alacakların vadesinin geçip geçmediğine ve ne kadar geçtiğine göre dilimlere ayrıldığı tablodur. Eski alacağı yeni alacaktan ayırır.

Bekleyen alacağın maliyeti nasıl hesaplanır?

Gereksiz bekleyen alacak tutarı, aylık finansman oranıyla çarpılır. 300.000 ₺ ve %3 için aylık 9.000 ₺'dir.

Tahsilatı hızlandırmak için ne yapılır?

Vadesi geçmiş alacaklara öncelik verilir, vade yaklaşırken hatırlatma yapılır, ödeme kanalları kolaylaştırılır ve vadesi geçmiş müşteriye yeni sevkiyat ödeme sonrasına bağlanır.

Bu göstergeler ne sıklıkla izlenmeli?

Aylık. Vadesi geçmiş alacak sayısı ise haftalık izlenmeli, çünkü gecikme hızla birikir.

Sonuç: Paranın müşteride kaç gün beklediğini bilin

Bugün yapabileceğiniz en faydalı iş, cari hesaplardaki açık alacak toplamını ve son ayın vadeli satışını bulup ortalama tahsilat süresini hesaplamaktır. Sonraki adım, alacakları vadesine göre dilimlemek ve vadesi geçmiş alacağın hangi müşterilerde toplandığına bakmaktır. Birkaç müşteriye odaklı bir tahsilat planı, çoğu zaman ilk aydan nakit serbest bırakır.

Ön Muhasebe Artık Tamamen Ücretsiz

NetKasam ile ön muhasebe ve e-Fatura işlemlerini hiçbir ücret ödemeden yönetin. Cari hesap, stok, tahsilat ve daha fazlası tek panelde, tamamen ücretsiz.

Ücretsiz BaşlaÜcretsiz Ön Muhasebe Programı

Benzer Blogları okuyun

19 ücretsiz araç

Komisyon, kargo, KDV ve kâr hesapları tarayıcınızda, kayıt olmadan.

Tüm araçlar