Peşin Ödeme İskontosu Nasıl Hesaplanır? 2/10 Net 30, Yıllık Maliyet, Satıcı ve Alıcı Kârlılığı, İskonto Üst Sınırı ve Tahsilat Süresi Eğitimi

Müşteriniz 100.000 ₺'lik faturayı 60 gün vadeyle ödeyecek. Siz "peşin ödersen %3 iskonto yapayım" diyorsunuz; müşteri 97.000 ₺ ödeyip faturayı kapatıyor. Üç bin lira vermiş gibi görünüyorsunuz, ama aynı zamanda 97.000 ₺'yi iki ay erken kasanıza koydunuz. Hangisi daha değerli? Bu soruya "iskonto vermek kayıptır" ya da "nakit kraldır" diye cevap vermek kolaydır; doğru cevap ise iki sayının karşılaştırılmasından çıkar.

Bu yazı bir anlatım değil, 8 derslik bir uygulama eğitimidir. Peşin ödeme iskontosu nasıl hesaplanır sorusunu 100.000 ₺'lik bir fatura üzerinden cevaplayacağız: iskonto oranının nasıl okunacağını (2/10 net 30 gibi), yıllık maliyetini, satıcı için net değer karşılaştırmasını, iskontonun üst sınırını, alıcı için karar eşiğini, müşteri davranışının toplam etkisini, uygulama kurallarını ve izleme göstergelerini. Sonda mini sınav ve cevap anahtarı var. Vade tarafını, yani vade farkının nasıl hesaplanacağını vade farkı nasıl hesaplanır yazısında bulabilirsiniz; bu yazı aynı paranın zaman değerinin ters yönüdür.

Bu eğitimin sonunda neleri yapabileceksiniz?

Kısaca: İskonto koşulunu okuyacak, yıllık maliyetini hesaplayacak, satıcı ve alıcı için kârlılığını bulacak, iskontonun üst sınırını belirleyecek ve sonucu izleyeceksiniz.

Eğitimin 8 dersi: (1) iskonto ve nakit, (2) iskonto koşulunun okunması ve yıllık maliyet, (3) satıcı için net değer, (4) iskontonun üst sınırı, (5) alıcı için karar eşiği, (6) müşteri davranışı ve toplam etki, (7) uygulama kuralları, (8) izleme göstergeleri.

Ders 1: Peşin ödeme iskontosu neden verilir?

Kısaca: Peşin ödeme iskontosu fiyat indirimi değil, nakit hızlandırma aracıdır. Amaç satışı artırmak değil, parayı vade günü yerine daha erken tahsil etmektir.

İlk ikisi para zamanlamasıyla, son ikisi satış hacmiyle ilgilidir. Karıştırmayın: Kampanya indirimini satış artışına göre (zarar etmeden indirim nasıl yapılır), peşin ödeme iskontosunu paranın zaman değerine göre değerlendirirsiniz. Peşin iskonto, özellikle vadeli çalışan toptancı, tedarikçi ve bayi ilişkilerinde ve çek ya da senet kullanan işletmelerde (çek ve senet takibi nasıl yapılır) gündeme gelir. Örnek işletme: aylık yaklaşık 600.000 ₺ vadeli satış yapan, vadesi genellikle 60 gün olan bir toptancı.

Ders 2: İskonto koşulu nasıl okunur ve yıllık maliyeti nedir?

Kısaca: "2/10 net 30" ifadesi, 10 gün içinde ödeyene %2 iskonto, aksi halde 30 günde tam ödeme demektir. İskontonun gerçek maliyeti, iskontoyu hak etmek için kaç gün erken ödendiğine göre yıllık orana çevrilir.

Hesap örneği (3 peşin, vade 60 gün): 3 ÷ 97 × 360 ÷ 60 = 0,0309 × 6 = %18,6. Yani 60 gün erken ödeyen alıcı bu süre için 97.000 ₺'ye 3.000 ₺ getiri elde eder; bunun yıllıklandırılmış karşılığı yüzde 18,6'dır. Buradaki kritik ders, aynı %2 iskontonun vadeye göre çok farklı bir maliyet taşımasıdır: 2/10 net 30'da %36,7, 2/10 net 60'da %14,7. Çünkü ikinci durumda para 50 gün erken gelir ve aynı iskonto daha uzun bir süreye yayılır. Bu yüzden "iskonto yüzde kaç?" sorusu yetmez; "kaç gün erken?" sorusu da sorulur.

Formüldeki "100 − iskonto" paydası iskonto sonrası ödenen tutarı temsil eder; 97.000 ₺ öderken kazanılan getiri, 100.000 ₺ değil 97.000 ₺ üzerinden hesaplanır. Basit yıllık orandır, bileşik faizi içermez; kısa vadelerde bu yaklaşım yeterlidir.

Ders 3: Satıcı için peşin iskonto kârlı mı?

Kısaca: Satıcı için ölçü, iskontonun bugünkü net değere etkisidir: vadeyi beklemenin maliyetinden daha az iskonto veriyorsanız peşin iskonto kârlıdır.

Örnek: 100.000 ₺'lik fatura, vade 60 gün. Satıcının finansman maliyeti yıllık %48, yani aylık %4 (basit). Dört seçenek:

Tabloda iki sonuç öne çıkıyor. Birincisi, tüm iskontolu seçenekler vadeli satıştan daha değerlidir: yıllık %48 maliyetle çalışan bir işletme için parayı beklemek, %3 iskonto vermekten daha pahalıdır. İkincisi, %5 iskonto da vadeden iyidir (95.000 ₺ > 92.000 ₺) ama %3'ten 2.000 ₺ daha az değer bırakır; gereğinden fazla iskonto vermenin bir anlamı yoktur, çünkü müşteri %3'e de ikna olabilir. İskontoyu mümkün olan en düşük oranda başlatıp test etmek mantıklıdır.

Finansman maliyetinizi bilmiyorsanız nasıl bulacağınızı düşünün: kredi kullanıyorsanız kredinin yıllık maliyeti, kullanmıyorsanız o parayla yapabileceğiniz en iyi alternatif (örneğin stok alımında vadeli fiyat farkı) maliyettir. Tedarikçi tarafındaki benzer hesap için tedarikçi ödemeleri nasıl planlanır yazısına, işletme sermayesi tarafı için çalışma sermayesi nasıl hesaplanır yazısına bakabilirsiniz.

Ders 4: İskonto en fazla yüzde kaç olabilir?

Kısaca: Satıcı için iskontonun üst sınırı, vade boyunca bekleme maliyetidir. Bu orana ulaşan iskonto, paranın erken gelmesinin sağladığı kazancı tamamen yer.

Örnekte 60 günlük bekleme maliyeti %8'dir (aylık %4 × 2 ay). İskonto %8'e eşit olduğunda net değer şöyle olur: 100.000 × (1 − 0,08) = 92.000 ₺; yani tam olarak vadeli satışın net değeri. Bunun üstündeki her iskonto zarardır, altındaki her iskonto kârdır.

Pratikte iskontoyu üst sınırın yarısı ya da daha azında tutmak mantıklıdır: ortada, satıcının da alıcının da kazançlı çıkabileceği bir aralık vardır. Bu aralığın genişliği, iki tarafın finansman maliyeti farkına bağlıdır. Satıcı maliyeti yüksek, alıcı maliyeti düşükse aralık geniştir; ikisi aynıysa iskonto için bir sebep kalmaz. Vadeli satışın başka bir maliyeti için taksitli satış maliyeti nasıl hesaplanır yazısına bakabilirsiniz.

Ders 5: Alıcı için iskonto ne zaman cazip?

Kısaca: Alıcı için iskonto, kendi finansman maliyetiyle kıyaslanır. İskontonun yıllık getirisi alıcının para maliyetinden yüksekse peşin ödemek mantıklıdır.

Alıcı 97.000 ₺'yi bugün ödeyerek 3.000 ₺ kazanıyor, ama bu 97.000 ₺'yi 60 gün kullanma imkânından vazgeçiyor. Alıcının kendi finansman maliyetine göre karar:

Başabaş noktası, Ders 2'de hesaplanan %18,6'dır: alıcının finansman maliyeti bunun altındaysa iskonto cazip, üstündeyse değildir. İşte bu yüzden iskontonun herkes için aynı etkiyi yaratmasını beklemeyin. Nakdi bol, kredi maliyeti düşük müşteriler iskontoyu kabul eder; kredi ile çalışan, maliyeti yüksek müşteriler vadeyi tercih eder. Yüksek faiz ortamında %3'lük bir peşin iskonto çoğu müşteri için çekici olmayabilir; bu durumda %5 gibi daha yüksek bir oran (satıcı için hâlâ kârlı) denenebilir.

Kendiniz alıcı olduğunuzda da aynı hesabı yapın: tedarikçi "10 günde öderseniz %2" diyorsa yıllık %36,7'lik bir getiri teklif ediyor demektir. Banka kredinizin maliyeti bunun altındaysa, kredi çekip iskontoyu almak mantıklı olabilir. Nakit planınızı bozmadan yapmak için nakit akış tablosu nasıl hazırlanır yazısına bakın.

Ders 6: Müşteri davranışı toplam kârı nasıl değiştirir?

Kısaca: İskonto herkese aynı etkiyi yaratmaz. Müşterilerin bir kısmı iskontoyu seçer, bir kısmı vadeyi tercih eder; toplam sonuç bu dağılıma bağlıdır.

Aylık 600.000 ₺'lik vadeli satışın %40'ı (240.000 ₺) %3 peşin iskontoyu seçiyor, %60'ı (360.000 ₺) vadede kalıyor.

Aylık 12.000 ₺'lik kazanç, iskonto veren ama müşterilerin yalnızca %40'ının kabul ettiği bir kurguda bile pozitif. Nakit tarafına bakalım: iskontolu senaryoda ortalama tahsilat süresi (tutar ağırlıklı) 0,4 × 0 + 0,6 × 60 = 36 gün; iskonto yokken 60 gün. Yani alacaklarınız ortalama 24 gün daha erken kasaya girer. Nakit akışınız dar olan bir işletme için bu 24 günlük kısalma, kredi ihtiyacını doğrudan azaltır.

Bir risk de var: iskontoyu hak etmeden kesen müşteriler. Müşteri vadeyi bekleyip, ödeme yaparken "iskontoyu ben keseyim" derse, kâr tablosu bozulur. Bu yüzden iskonto şartı yazılı olmalı ve ödemenin tarihiyle birlikte kontrol edilmelidir. Alacak yönetimi için alacak takibi nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.

Ders 7: İskonto nasıl uygulanır ve kaydedilir?

Kısaca: İskonto şartı faturadan ve sözleşmeden önce netleşmeli; ödeme tarihi ve tutar eşleştirilmeli; muhasebe kaydı mali müşavirle teyit edilmelidir.

İskontoyu faturada satır olarak göstermek ile ödeme sonrası vermek farklı muhasebe sonuçları doğurabilir: fatura düzenlenirken iskonto satırı yazılırsa matrah iskontolu tutardır; sonradan verilen iskonto için belge düzeni ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle uygulamadan önce mali müşavirinizle yöntemi netleştirin ve her müşteriye aynı yöntemi uygulayın. Müşteriye özel iskonto tanımlarını cari kartta tutmak, farklı müşterilere farklı koşul verirken karışıklığı önler.

NetKasam'da cari hesaplara risk ve iskonto tanımları yapılabilir, cari, ürün ya da fatura için ödeme talebi oluşturulabilir ve borç-alacak müşterilere düzenli hatırlatılabilir. Kredi kartı ve Linkle Öde ile ödeme alma seçenekleri de peşin tahsilatı kolaylaştırır; ayrıntı için online tahsilat yöntemleri nasıl seçilir ve linkle ödeme nasıl alınır yazılarına bakın. Kredi kartı ile peşin tahsilatta sanal POS komisyonu olduğunu unutmayın; iskonto verirken bu komisyonu da net değere dahil edin. Müşterinin vade ve limit durumunu belirlemek için müşteri risk limiti nasıl belirlenir yazısı tamamlayıcıdır.

Ders 8: İskonto sonucu nasıl izlenir?

Kısaca: Dört göstergeyi aylık izleyin: kabul oranı, ortalama tahsilat süresi, verilen iskonto toplamı ve net kazanç. Biri bozulursa iskonto oranını ya da koşulunu gözden geçirin.

Kabul oranı düşükse iskonto cazip değildir ya da müşteri finansman maliyetini yüksek görüyordur; oranı artırmayı ya da süreyi uzatmayı deneyin. Kabul oranı yüksek ama net kazanç düşükse iskonto gereğinden fazla verilmiş olabilir. Ortalama tahsilat süresi kısalmıyorsa, müşteriler iskontoyu kullanmadan geç ödüyor demektir. Fatura bazında takip için fatura takibi nasıl yapılır yazısına, fiyat listesine nasıl yansıyacağı için toptan ve perakende fiyat listesi nasıl hazırlanır yazısına bakın.

Peşin ödeme iskontosunda en sık yapılan hatalar nelerdir?

1. İskontoyu "kayıp" saymak. Bekleme maliyetini hesaba katmazsınız.
2. Yalnız oranlara bakmak. Aynı %2, vadeye göre %14,7 ya da %36,7 maliyet taşıyabilir.
3. Gereğinden yüksek iskonto vermek. Daha düşük oran da ikna edebilir.
4. Finansman maliyetini bilmemek. Karşılaştırma için ölçü kalmaz.
5. Şartı yazılı yapmamak. Süre dışı iskonto kesintisi çıkar.
6. Sanal POS komisyonunu unutmak. Kartla peşin tahsilatta net değer düşer.
7. Muhasebe yöntemini sormamak. Faturada ya da sonradan iskonto farklı işlenir.

NetKasam ile iskonto ve tahsilat takibi nasıl kolaylaşır?

• Müşteriye özel iskonto. Cari hesaplara risk ve iskonto tanımları yaparsınız (cari hesap takibi).
• Ödeme talebi. Cari, ürün ya da fatura için ödeme talebi oluşturur, tahsilatı hızlandırırsınız (online tahsilat).
• Hatırlatma. Borç ve alacakları müşterilere düzenli hatırlatır, iskonto son gününü bildirirsiniz.
• Kredi kartı ve Linkle Öde. Ödemeyi uygun komisyon oranlarıyla anında alabilirsiniz.
• Fatura takibi. Fatura cari hesapla bağlıdır; ödenmemiş tutarlar açık bakiyede görünür (fatura takibi).
• Kayıtlı raporlar. Tahsilat raporunu kaydeder, Excel'e aktarır, ortalama tahsilat süresini hesaplarsınız (raporlar).
• Ön muhasebe ücretsiz. e-Fatura, cari, stok, kasa, banka ve gider yönetimi her pakette ücretsizdir; ayrıntı için fiyatlar sayfasına bakın.

Mini sınav: Öğrendiklerinizi deneyin

Kısaca: Aşağıdaki 5 soruyu cevaplayın, ardından cevap anahtarıyla karşılaştırın. 4 ya da 5 doğru, eğitimi tamamladığınızı gösterir.

1. "2/10 net 30" ne anlama gelir?
2. 100.000 ₺'lik faturada 10 günde ödeme için %2 iskonto var. Tahsil edilecek tutar ve iskonto nedir?
3. %2 peşin iskonto, vade 60 gün. Yıllık maliyet nedir (yıl 360 gün)?
4. Alıcının yıllık finansman maliyeti %24. %2 peşin iskonto (vade 60 gün) işine yarar mı?
5. Satıcı için iskontonun üst sınırı nasıl belirlenir?

Cevap anahtarı:

1. 10 gün içinde ödeyene %2 iskonto, aksi halde en geç 30 günde net tutarın ödenmesi.
2. İskonto 100.000 × %2 = 2.000 ₺; tahsilat 98.000 ₺.
3. 2 ÷ 98 × 360 ÷ 60 = 0,0204 × 6 = %12,2.
4. Hayır: iskontonun yıllık getirisi %12,2, alıcının maliyeti %24; vadeyi beklemek daha mantıklı.
5. Vade boyunca bekleme maliyetine eşit olduğu orana kadar; örnekte aylık %4 × 2 ay = %8. Bunun üzerindeki iskonto zararlıdır.

Sonuç: Bir faturanın iskonto başabaş noktasını hesaplayın

Bugün yapabileceğiniz en faydalı iş, en büyük vadeli müşterinizin bir faturası için iki sayı hesaplamaktır: vade boyunca bekleme maliyeti (satıcı üst sınırı) ve önereceğiniz iskontonun yıllık maliyeti. İkisini yan yana koyunca teklifinizin hem sizin hem müşteri için mantıklı olup olmadığını görürsünüz. Sonraki adım, bu teklifi önce üç dört müşteride denemek ve kabul oranını, ortalama tahsilat süresini ve net kazancı bir ay izlemektir.