Stok Devir Hızı Nasıl Hesaplanır? Ortalama Stok, Devir Günü, Kategori Bazlı Analiz ve Serbest Kalan Nakit Eğitimi

İki depo düşünün: ikisi de yılda 3.600.000 ₺'lik mal satıyor. Birinde ortalama 450.000 ₺'lik stok var, ötekinde 900.000 ₺. Aynı satışı iki kat stokla yapan depo, iki kat nakdi rafta bekletiyor. Stok devir hızı, bu farkı tek sayıyla gösterir: stoğunuzun yılda kaç kez satılıp yenilendiğini. Sayı yüksekse nakdiniz hızlı dönüyor, düşükse rafta bekliyor demektir. Çoğu işletme bu sayıyı hiç hesaplamaz; rafın dolu görünmesini sağlık sanır.

Bu yazı bir anlatım değil, 8 derslik bir uygulama eğitimidir. Stok devir hızı nasıl hesaplanır sorusunu örnek bir işletme üzerinden rakamlarla cevaplayacak; formülü, neden satış değil satılan malın maliyetinin kullanıldığını, ortalama stoğun iki yolla bulunmasını, devir gününü, kategori bazlı analizi, stok getirisini ve devir hızını artırarak ne kadar nakit serbest bıraktığınızı hesaplayacağız. Sonda mini sınav ve aylık rutin var. Kavramın genel önemi için e-ticaret başarısında stok devir hızının rolü yazısına bakabilirsiniz; burada hesabın kendisini adım adım yapıyoruz.

Bu eğitimin sonunda neleri yapabileceksiniz?

Kısaca: Stok devir hızını ve devir gününü doğru hesaplayacak, ortalama stoğu sezona göre bulacak, kategorileri karşılaştıracak, stok getirisini ölçecek ve devir hızını artırmanın nakit etkisini hesaplayacaksınız.

Eğitimin 8 dersi: (1) stok devir hızı nedir, (2) formül, (3) ortalama stok, (4) devir günü, (5) kategori bazlı analiz, (6) yüksek devir her zaman iyi mi: stok getirisi, (7) devir hızını artırmanın yolları ve serbest kalan nakit, (8) aylık izleme.

Ders 1: Stok devir hızı nedir?

Kısaca: Stok devir hızı, belirli bir dönemde stoğunuzun kaç kez satılıp yenilendiğini gösteren orandır. Yüksek devir stokun hızlı eridiğini, düşük devir rafta beklediğini anlatır.

"Yüksek" ve "düşük"ün sınırı sektöre ve ürüne göre değişir: gıda ve moda aynı hızda dönmez. Bu yüzden yazıda sektör normu verilmez; kendi geçmişinizi ve kategorilerinizi karşılaştırın. Düşük devrin uç hali için ölü stok nasıl eritilir yazısına bakın.

Ders 2: Stok devir hızı formülü nedir?

Kısaca: Stok devir hızı = satılan malın maliyeti ÷ ortalama stok. Pay maliyettir, satış tutarı değildir; çünkü stok maliyet değeriyle kayıtlıdır ve satış fiyatı kâr marjını içerir.

Örnek işletme (yıllık; rakamlar yalnız yöntemi göstermek için seçilmiştir): satılan malın maliyeti 3.600.000 ₺, yıl başı stok 420.000 ₺, yıl sonu stok 480.000 ₺. İki noktalı ortalama (420.000 + 480.000) ÷ 2 = 450.000 ₺; devir hızı 3.600.000 ÷ 450.000 = 8,0.

Maliyetin doğru hesaplanması için stok maliyeti nasıl hesaplanır yazısına bakın; farklı değerleme yöntemleri devir hızını değiştirir.

Ders 3: Ortalama stok nasıl bulunur?

Kısaca: Ortalama stok iki yolla bulunur: yıl başı ve yıl sonunun ortalaması (basit) ya da 12 aylık stok değerlerinin ortalaması (gerçeğe yakın). Sezon dalgalanması varsa ikinci yol kullanılmalıdır.

Örnek işletmenin aylık stok değerleri, kasım ayındaki sezon artışını gösteriyor:

Fark 12 aylık ortalamanın sezon yükünü yakalamasından gelir. İki noktalı yöntem stoğu iyimser gösterir. Satışı sezonluk dalgalı işletmeler için satış tahmini nasıl yapılır yazısındaki mevsimsellik endeksi sizi sezon stoğunu planlamaya götürür. NetKasam'da stok hareketlerini tek ekranda izler, depo bazında stoğu ve stok devir hızlarını görürsünüz (stok yönetimi).

Ders 4: Stok devir günü ne anlatır?

Kısaca: Devir günü = 365 ÷ devir hızı; stoğunuzun ortalama kaç günde satıldığını gösterir. "Ürünler rafta ortalama 52 gün bekliyor" cümlesi "devir 7,1" cümlesinden çok daha anlaşılırdır.

Devir günü tedarik süresiyle birlikte okunur: tedarik süresi 30 gün olan bir ürün 15 günde dönüyorsa stoksuz kalma riski var demektir; 90 günde dönüyorsa fazla alım var demektir. Yeniden sipariş zamanı için emniyet stoğu nasıl hesaplanır yazısına bakın. Çalışma sermayesindeki yeri için çalışma sermayesi nasıl hesaplanır yazısında stok günü kullanılır.

Ders 5: Kategori bazlı stok devri nasıl analiz edilir?

Kısaca: Genel devir hızı, hızlı ve yavaş kategorileri birbirine karıştırır. Her kategori için ayrı hesaplayın; sorun genelde bir iki kategoridedir.

Örnek işletmenin üç kategorisi (yıllık):

Toplam devir 8 iyi görünür ama giyim 6'da, ev tekstili 16'dadır. Sorunu bulmak için ürünlerinizi hız ve değere göre sınıflayın: ABC analizi nasıl yapılır. Kategori ve ürün bazında satış raporlarını NetKasam'da kriterlerle kaydedip Excel'e aktarabilirsiniz (raporlar).

Ders 6: Yüksek devir her zaman iyi mi? Stok getirisi

Kısaca: Hayır. Devir hızı nakdin ne kadar hızlı döndüğünü, stok getirisi (brüt kâr ÷ ortalama stok) ise rafta bekleyen her liranın ne kadar kâr getirdiğini gösterir. İkisine birlikte bakılır.

Stok getirisi 2,4 olan giyimde stoğa bağlanan her 1 ₺ yılda 2,4 ₺ brüt kâr getiriyor; aksesuarda 6,0 ₺. Devir en yüksek olan ev tekstili ise marjı daha düşük olduğu için aksesuardan geride. Öte yandan çok yüksek devir, stok yetersizliğine işaret edebilir: satış stok bittiği için kaçıyor olabilir. Marj hesabı için kâr marjı nasıl hesaplanır yazısına bakın.

Ders 7: Devir hızı nasıl artırılır, ne kadar nakit serbest kalır?

Kısaca: Devir hızını artırmanın yolları fazla alımı azaltmak, ölü stoğu eritmek, sipariş sıklığını artırıp parti büyüklüğünü küçültmek ve satışı artırmaktır. Her artışın nakit karşılığı serbest kalan nakit formülüyle hesaplanır.

Giyim kategorisinde devir 6'dan 8'e çıkarsa gereken ortalama stok 1.800.000 ÷ 8 = 225.000 ₺ olur; mevcut 300.000 ₺'den 75.000 ₺ nakit serbest kalır.

Serbest kalan nakdin kullanımı: borç ödemek, daha hızlı dönen ürüne yatırım ya da kampanya bütçesi. Bunun finansman maliyeti etkisini çalışma sermayesi yazısında görebilirsiniz.

Ders 8: Stok devir hızı aylık nasıl izlenir?

Kısaca: Devir hızını ve devir gününü her ay kategori bazında hesaplayın, hedefle ve geçen yıl aynı ayla karşılaştırın. Eğilim, tek ayın sayısından değerlidir.

Kritik stok raporuyla yeniden sipariş zamanını yakalayın; NetKasam'da ürünlere kritik stok miktarı belirlenir. Ay sonu stok kontrolü için ay sonu kapanışı ve sayım için stok sayımı nasıl yapılır yazılarına bakın.

Stok devir hızında en sık yapılan hatalar nelerdir?

1. Satış tutarını kullanmak. Pay maliyet olmalıdır; satış tutarı devri şişirir.
2. Yalnız yıl başı ve sonu ortalamasına bakmak. Sezon yükü kaybolur.
3. Genel devri tek sayı saymak. Kategori farkları gizlenir.
4. Devir hızını marjsız okumak. Hızlı ama düşük kârlı kategori kazandırmayabilir.
5. Yüksek devri her zaman iyi saymak. Stoksuz kalma ve kaçan satış gizlenir.
6. Farklı değerleme yöntemlerini karıştırmak. Dönemler arası karşılaştırma bozulur.
7. Hedef devir koymamak. İyileştirme ölçülemez.

NetKasam ile stok devir hızı takibi nasıl kolaylaşır?

• Stok devir hızlarını görme. Stok devir hızlarını, ürün giderlerini ve maliyetlerinizi raporlarsınız (stok yönetimi).
• Stok hareketleri. Tüm hareketleri detaylarıyla, tek ekranda izlersiniz.
• Kritik stok raporu. Stok devir hızına göre kritik stok miktarını belirleyip gereken zamanda satın alma yaparsınız.
• Depo ve şube bazlı stok. Stoğu çoklu depo ve şubelerde ayrı görürsünüz (şube ve depo yönetimi).
• Sınırsız kategori. Ürünleri kategorilendirir, kategori bazlı satış raporlarını ayrı ayrı alırsınız.
• Kayıtlı raporlar. Aylık raporu kaydeder, Excel'e aktarırsınız (raporlar).
• Ön muhasebe ücretsiz. e-Fatura, cari, stok, kasa, banka ve gider yönetimi her pakette ücretsizdir; ayrıntı için fiyatlar sayfasına bakın.

Mini sınav: Öğrendiklerinizi deneyin

Kısaca: Aşağıdaki 5 soruyu cevaplayın, ardından cevap anahtarıyla karşılaştırın. 4 ya da 5 doğru, eğitimi tamamladığınızı gösterir.

1. Satılan malın maliyeti 2.400.000 ₺, ortalama stok 300.000 ₺ ise devir hızı ve devir günü nedir?
2. Aynı işletme devri 10'a çıkarırsa gerekli ortalama stok ve serbest kalan nakit nedir?
3. Devir hızında neden satış tutarı değil maliyet kullanılır?
4. Brüt kâr 540.000 ₺ ve ortalama stok 300.000 ₺ ise stok getirisi nedir?
5. Sezon dalgalanması varsa ortalama stok nasıl bulunur?

Cevap anahtarı:

1. 2.400.000 ÷ 300.000 = 8,0; devir günü 365 ÷ 8 = 45,6 gün.
2. 2.400.000 ÷ 10 = 240.000 ₺; 300.000 − 240.000 = 60.000 ₺ serbest kalır.
3. Stok maliyet değeriyle kayıtlıdır; satış fiyatı kâr marjını da içerdiği için devri şişirir.
4. 540.000 ÷ 300.000 = 1,8.
5. 12 aylık stok değerlerinin ortalaması alınır.

Sonuç: Bu ay kategori bazında devir hızınızı hesaplayın

Stok devir hızı tek bir bölme işlemidir ama size en pahalı kararlarınızı gösterir. Bu ay satılan malın maliyetini ve 12 aylık ortalama stoğunuzu çıkarın, kategori bazında devir hızını ve devir gününü hesaplayın, stok getirisiyle birlikte bakın ve en yavaş kategori için hedef devir koyun. Serbest kalacak nakdi hesapladığınızda bu işin neden öncelikli olduğunu göreceksiniz.