Ölü Stok Nedir, Nasıl Tespit Edilir ve Nasıl Eritilir? Stok Yaşlandırma, Bekleme Maliyeti ve Tasfiye Planı Eğitimi

Deponun arka rafındaki kolilere bakıyorsunuz: iki yıl önce "bu sezon tutar" diye aldığınız 400 adet ürün hâlâ orada. Satış sayfasında duruyor, ayda beş adet gidiyor. Bu ürünlerin maliyeti 40.000 ₺ ve o para ne yeni stoğa dönüşebiliyor ne de ödemeye gidiyor. Raf yeri, sigorta ve sayım zahmeti ise cabası. Bu durumun adı ölü stoktur ve en tehlikeli yanı sessiz olmasıdır: kâr tablosunda hiçbir kalem olarak görünmez, ama nakit akışınızı her ay biraz daha yavaşlatır.

Bu yazı bir anlatım değil, 8 derslik bir uygulama eğitimidir. Ölü stok nasıl tespit edilir ve nasıl eritilir sorusunu rakamlarla cevaplayacağız: stok yaşlandırma tablosunu, bekleme maliyeti formülünü, "indirim mi, bekleme mi" karşılaştırmasını (aynı ürün için üç yolun 12 aylık sonucunu) ve ölü stok oluşmasını önleyen kuralları örnek bir depo üzerinden işleyeceğiz. Sonda mini sınav ve aylık rutin var. Ürünleri hız ve değere göre sınıflamayı ABC analizi yazısında, indirimin kâra etkisini zarar etmeden indirim nasıl yapılır yazısında bulabilirsiniz; burada ikisini ölü stok sorununa uygulayacağız.

Bu eğitimin sonunda neleri yapabileceksiniz?

Kısaca: Stoğunuzu yaşlandıracak, ölü stoğu tespit edecek, bekleme maliyetini hesaplayacak, eritme seçeneklerinin sonucunu karşılaştıracak ve yeni ölü stok oluşmasını önleyecek bir aylık rutin kuracaksınız.

Eğitimin 8 dersi: (1) ölü stok nedir, (2) nasıl tespit edilir, (3) yaşlandırma tablosu, (4) neden oluşur, (5) bekleme maliyeti, (6) eritme seçenekleri, (7) indirim mi bekleme mi, (8) önleme ve aylık rutin.

Ders 1: Ölü stok nedir ve yavaş stoktan farkı nedir?

Kısaca: Ölü stok, belirli bir süredir hiç ya da neredeyse hiç satılmayan ve mevcut koşullarda satılma olasılığı çok düşük olan stoktur. Yavaş stok ise hâlâ satılıyordur ama beklenenden yavaş eriyordur.

Eşikler işletmenize göre değişir: moda ürünlerinde sezon, elektronikte model döngüsü, tüketim ürünlerinde son kullanma tarihi belirleyicidir. Yukarıdaki sayılar yalnız örnektir; kendi satış döngünüze göre belirleyin. Stok devir hızının önemi için stok devir hızının rolü yazısına bakabilirsiniz.

Ders 2: Ölü stok nasıl tespit edilir?

Kısaca: Her ürün için son satış tarihine ve son 90 günlük satış adedine bakın. Stok adedi yüksek ve satışı sıfır ya da sıfıra yakın ürünler adaydır; stok devir günü (stok ÷ günlük satış) eşiğin çok üstündeyse ölü stoktur.

1. Stok listesini çıkarın: Ürün, varyant, depo, adet ve birim maliyet.
2. Son satış tarihini ekleyin: Her ürünün en son ne zaman satıldığını bulun.
3. Son 90 gün satışı ekleyin: Son üç ayda kaç adet satıldı?
4. Devir gününü hesaplayın: Stok ÷ (son 90 gün satışı ÷ 90).
5. Eşikle işaretleyin: Devir günü ya da son satıştan geçen süre eşiği aşanlar ölü stok adayıdır.
6. Nedenini düşünün: Sezon mu bitti, ürün mü eskidi, fiyat mı yüksek, görünürlük mü kayıp?

Pazaryerinde stoğu kanallara dağıtmışsanız, bir kanalda ölü görünen ürün başka kanalda satılıyor olabilir; stoğu tek merkezden görün: mağaza ve e-ticaret stoğu tek merkezde nasıl yönetilir. NetKasam'da stok hareketlerini tek ekranda görebilir, stok devir hızlarını izleyebilir ve ürünlere kritik stok miktarı belirleyebilirsiniz (stok yönetimi).

Ders 3: Stok yaşlandırma tablosu nasıl hazırlanır?

Kısaca: Stok yaşlandırma, stoğun maliyet değerini son satıştan (ya da depoya girişten) geçen süreye göre aralıklara ayırır. Toplam stok değerinin ne kadarının hareketsiz olduğunu tek bakışta gösterir.

Örnek depo: toplam stok maliyeti 1.200.000 ₺ (rakamlar yalnız yöntemi göstermek için seçilmiştir).

Kontrol: 45 + 30 + 15 + 7 + 3 = 100. Ölü stok payı %10; bu paya her ay bakmak, işin yarısını yapmaktır.

Ders 4: Ölü stok neden oluşur?

Kısaca: Ölü stoğun nedeni çoğunlukla aşırı alım, sezon bitişi, yanlış tahmin, eskiyen ürün ya da fiyat ve görünürlük sorunudur. Nedeni bilmek, hem eritme yöntemini hem de tekrarını önlemeyi belirler.

Ders 5: Ölü stoğun bekleme maliyeti nasıl hesaplanır?

Kısaca: Bekleme maliyeti = bağlı stok maliyeti × aylık finansman maliyeti × ay sayısı. Stok rafta dururken para satın alma, borç ödeme ya da yatırım için kullanılamaz; bu fırsat maliyeti gerçek bir kayıptır.

Örnek: 120.000 ₺'lik ölü stok × aylık %3 = ayda 3.600 ₺, yılda 43.200 ₺ bekleme maliyeti. Stok ne kadar azalırsa maliyet o kadar azalır; kendi finansman maliyetinizi kredi hesaplama aracıyla görebilirsiniz. Bağlı nakdin işletme sermayesine etkisi için çalışma sermayesi nasıl hesaplanır yazısına bakın.

Ders 6: Ölü stoğu eritmenin yolları nelerdir?

Kısaca: Başlıca yollar indirimli satış, ürün paketi (bundle), kanal ya da pazar değiştirme, tedarikçiye iade ya da takas ve toplu satıştır. Hangisi seçilirse seçilsin amaç nakit geri almaktır.

İndirim planlarında kampanya modülünü kullanabilirsiniz: NetKasam'da şube, depo, ürün, kategori ya da müşteri gruplarına göre kampanya oluşturup raporlayabilirsiniz. Satışı yurt dışına taşımak için entegrasyonlar sayfasına bakın.

Ders 7: İndirim mi bekleme mi? Üç yolun 12 aylık sonucu

Kısaca: Normal fiyatta beklemek yavaş ve pahalıdır; makul bir indirimle hızla erimek çoğu zaman bekleme maliyeti sonrası daha kârlıdır. Karar rakamla verilir.

Örnek ürün: birim maliyet 100 ₺, normal fiyat 250 ₺, ölü stok 400 adet (40.000 ₺). Üç yol için varsayımlar yalnız yöntemi göstermek için seçilmiştir:

Hesaplar: A için ortalama bağlı stok (400 + 340) ÷ 2 = 370 adet × 100 = 37.000 ₺; 37.000 × %3 × 12 = 13.320 ₺. B için (400 + 160) ÷ 2 = 280 adet = 28.000 ₺; 28.000 × %3 × 12 = 10.080 ₺. C için (400 + 0) ÷ 2 = 200 adet = 20.000 ₺; 20.000 × %3 × 4 = 2.400 ₺. C'de ayrıca 4. aydan sonra 60.000 ₺ nakit yeni stok ya da başka bir ihtiyaç için serbest kalır. Satış hızı varsayımı gerçekleşmezse sonuç değişir; bu yüzden her kampanyayı haftalık izleyin ve fiyatı kademeli düşürün.

Ders 8: Yeni ölü stok oluşması nasıl önlenir, aylık rutin nasıl kurulur?

Kısaca: En ucuz çözüm ölü stoğu hiç oluşturmamaktır: alımı tahmine bağlayın, ürünleri yaşlarına göre aylık izleyin ve yavaşlayan ürüne erken müdahale edin.

Aşırı alımı önlemek için emniyet stoğu ve satış tahmini birlikte kullanılır. Sayım sırasında bulunan eskimiş ve hasarlı ürünleri stok sayımı yazısındaki kurallarla ayrı kaydedin.

Ölü stokta en sık yapılan hatalar nelerdir?

1. Beklemeyi bedava saymak. Bağlı nakdin maliyeti her ay işler.
2. Yaşlandırma yapmamak. Toplam stok değeri bakılarak ölü stok görünmez.
3. İndirimi çok geç yapmak. Ürün eskidikçe değeri düşer, sezon kaçar.
4. Tek seferde çok yüksek indirim. Kademeli indirim fiyat algısını korur ve hız ölçülür.
5. Marjı hesaplamadan indirim yapmak. Satış maliyetin altına düşebilir.
6. Ölü stoğu başka kanala taşımamak. Bir kanalda ölü olan, diğerinde satılabilir.
7. Aynı hatayı tekrarlamak. Alım kuralı değişmezse yeni ölü stok oluşur.

NetKasam ile ölü stok takibi nasıl kolaylaşır?

• Stok hareketleri tek ekranda. Stoklara ait tüm hareketleri detaylarıyla görür, son hareket tarihini izlersiniz (stok yönetimi).
• Stok devir hızı ve maliyet raporu. Stok devir hızlarını, ürün giderlerini görür ve maliyetlerinizi raporlarsınız.
• Kritik stok raporu. Ürünlerinize kritik stok miktarı belirleyerek gereksiz alımı önlersiniz.
• Kampanya modülü. Ölü stok için ürün, kategori, şube, depo ya da müşteri grubuna özel kampanya oluşturur, sonuçları raporlarsınız.
• Çoklu depo ve şube. Stoğu depo ve şube bazında görür, satışı gerçekleşen yere yönlendirirsiniz (şube ve depo yönetimi).
• Kayıtlı raporlar. Aylık yaşlandırma raporunu kaydeder ve Excel'e aktarırsınız (raporlar).
• Ön muhasebe ücretsiz. e-Fatura, cari, stok, kasa, banka ve gider yönetimi her pakette ücretsizdir; ayrıntı için fiyatlar sayfasına bakın.

Mini sınav: Öğrendiklerinizi deneyin

Kısaca: Aşağıdaki 5 soruyu cevaplayın, ardından cevap anahtarıyla karşılaştırın. 4 ya da 5 doğru, eğitimi tamamladığınızı gösterir.

1. Toplam stok değeri 800.000 ₺, 180 gün üzeri stok 64.000 ₺ ise ölü stok payı nedir?
2. 80.000 ₺ ölü stok için aylık %2 finansman maliyetinde 6 ay bekleme maliyeti nedir? (stok sabit varsayın)
3. 300 adet, birim maliyeti 50 ₺ olan ürünü 80 ₺'ye 2 ayda satarsanız brüt kâr nedir?
4. Ürün yaşlandırma neden toplam stok değerinden daha bilgi vericidir?
5. Ölü stoğu bir kanalda satamıyorsanız hangi seçenek denenebilir?

Cevap anahtarı:

1. 64.000 ÷ 800.000 = %8.
2. 80.000 × 0,02 × 6 = 9.600 ₺.
3. 300 × (80 − 50) = 9.000 ₺.
4. Toplam değer sağlıklı stokla ölü stoğu karıştırır; yaşlandırma hangi payın hareketsiz olduğunu gösterir.
5. Başka kanal, pazaryeri ya da pazara taşımak, paketlemek ya da toplu satmak.

Sonuç: Bu ay stok yaşlandırma tablosunu çıkarın

Ölü stok, ilk bakışta görünmez ama yaşlandırma tablosu onu ortaya çıkarır. Bu ay stoğunuzu son satış tarihine göre beş aralığa ayırın, 180 günü aşan değeri toplayın ve en büyük üç kalem için bir karar ve tarih yazın. Bekleme maliyetini hesapladığınızda indirim kararı çok daha kolay verilir.