Ön Muhasebe

Mal Kabul Nasıl Yapılır? Dört Adımlı Kontrol, Sapma Türleri, Sapmanın Parasal Değeri, Kabul Kaydı, Tedarikçi Bazlı Sapma Tablosu ve Kontrolün Maliyeti Eğitimi

Mal kabul nasıl yapılır? Dört adımlı kontrol, sapma türleri, kabul kaydı ve tedarikçi bazlı sapma oranı: örnekli 8 derslik rehber.

İçindekiler 14 bölüm
  1. Bu eğitimin sonunda neleri yapabileceksiniz?
  2. Ders 1: Mal kabul nedir ve neden aynı gün yapılmalıdır?
  3. Ders 2: Dört adımlı mal kabul kontrolü nasıl yapılır?
  4. Ders 3: Sapma türleri ve dağılımı nedir?
  5. Ders 4: Sapmanın parasal değeri ve kontrolün farkı nedir?
  6. Ders 5: Mal kabul kaydı nasıl tutulur?
  7. Ders 6: Tedarikçi bazlı sapma tablosu nasıl kurulur?
  8. Ders 7: Kontrolün maliyeti ve zamanlaması nedir?
  9. Ders 8: Mal kabul nasıl izlenir?
  10. Mal kabulde en sık yapılan hatalar nelerdir?
  11. NetKasam ile mal kabul takibi nasıl kolaylaşır?
  12. Mini sınav: Öğrendiklerinizi deneyin
  13. Sonuç: Koli depoya girmeden önce bir kapıdan geçsin
  14. Mal Kabul Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Tedarikçiden gelen koli depoya girdiği anda iki şey olur: ürün sizin sorumluluğunuza geçer ve itiraz hakkınızın saati işlemeye başlar. Adet eksik çıkarsa, ürün hasarlı gelirse ya da siparişte olmayan bir ürün koliden çıkarsa bunu hemen fark etmek, tedarikçiden düzeltme ya da iade almanın en kolay yoludur. Haftalar sonra, müşteri şikâyeti ya da sayım farkıyla fark edilen aynı sorun ise çoğunlukla kendi kaybınıza dönüşür. Mal kabul, bu farkı yaratan küçük ama belirleyici bir kontrol adımıdır.

Bu yazı bir anlatım değil, 8 derslik bir uygulama eğitimidir. Mal kabul nasıl yapılır sorusunu ayda 80 tedarikçi sevkiyatı alan örnek bir işletme üzerinden cevaplayacağız: mal kabulün dört adımını, sapma türlerini ve dağılımını, sapmanın parasal değerini, kontrollü ile kontrolsüz kabul arasındaki farkı, doğru kayıt düzenini, tedarikçi bazlı sapma tablosunu, kontrolün maliyetini ve izleme göstergelerini. Sonda mini sınav ve cevap anahtarı var. Bütün rakamlar yöntemi göstermek için seçilmiş örnek değerlerdir; kendi verinizle aynı adımları izleyin.

Bu eğitimin sonunda neleri yapabileceksiniz?

Kısaca: Gelen malı dört adımda kontrol edecek, sapmaları türüne göre kaydedecek, kaybı hesaplayacak, tedarikçilerinizi sapma oranına göre karşılaştıracak ve kontrolün kendi maliyetini rakamla savunacaksınız.

Eğitim haritasıMal kabulün altı adımı
  1. 01
    Eşleştirİrsaliyeyi satın alma siparişiyle karşılaştırın.
  2. 02
    SayKoli ve adet sayısını sayın, irsaliyeyle tutturun.
  3. 03
    İnceleÜrünün durumunu ve doğruluğunu kontrol edin.
  4. 04
    KaydetKabul edilen miktarı stoğa, sapmayı sapma kaydına girin.
  5. 05
    BildirTedarikçiye aynı gün yazılı bildirim yapın.
  6. 06
    ÖlçTedarikçi bazlı sapma oranını izleyin.

Eğitimin 8 dersi: (1) mal kabul nedir ve neden aynı gün yapılmalıdır, (2) dört adımlı kontrol, (3) sapma türleri ve dağılımı, (4) sapmanın değeri ve kontrolün farkı, (5) kayıt düzeni, (6) tedarikçi bazlı sapma tablosu, (7) kontrolün maliyeti ve zamanlaması, (8) izleme göstergeleri.

Ders 1: Mal kabul nedir ve neden aynı gün yapılmalıdır?

Kısaca: Mal kabul, teslim edilen ürünün siparişe uygunluğunun doğrulandığı andır. Aynı gün yapılmazsa sapma kanıtı ve itiraz süresi kaybolur.

Taşıyıcı koliyi bırakıp gittiğinde, eksik ya da hasarlı olduğunu ispatlamak çoğu durumda siz ve tedarikçi arasında bir yoruma dönüşür. Koli açılmadan raflara konulursa kimin hasar verdiği, kargoda mı depoda mı bozulduğu anlaşılamaz. Kabul anında teslim eden kişiye karşı yapılan tespit ise yazılı bir tutanaktır: koli sayısı, dış hasar, açılışta çıkan eksik. Tedarikçi bu tutanağı kabul etmek zorunda olmasa da kayıt altında bir itiraz taşır.

Bir de stok doğruluğu vardır. Mal kabul yapılmadan stoğa giren ürün, sipariş adedi kadar sistemde görünür; gerçekte az gelmişse sistem stoğu fazladır ve ilerleyen günlerde satılamayan sipariş çıkar. Bu eksik karşılanan siparişler sipariş karşılama oranı nasıl ölçülür yazısındaki eksik satır nedenlerinden "sistemde var, rafta yok" grubunun kaynağıdır. Stok kaydıyla fiziksel stok arasındaki fark çıktığında yöntem için stok farkı nasıl bulunur ve kapatılır yazısına bakabilirsiniz.

Ders 2: Dört adımlı mal kabul kontrolü nasıl yapılır?

Kısaca: Sipariş ve irsaliyeyi eşleştirin, sayın, ürünü inceleyin ve sonucu kaydedin. Dört adımın her biri farklı bir sapma türünü yakalar.

AdımNe kontrol edilir?Hangi sapmayı yakalar?
1. Eşleştirİrsaliyedeki ürün ve adet, satın alma siparişiyle aynı mı?Yanlış ürün, siparişte olmayan ürün
2. SayKoli sayısı ve koli içindeki adet irsaliyeyle tutuyor mu?Eksik ya da fazla adet
3. İnceleDış hasar, ürün durumu, son kullanma ya da seri bilgisiHasarlı ve kusurlu ürün
4. KaydetKabul edilen miktar ve sapma kaydıKayıt ile fiziksel stok farkı

Pratik bir kural: yüksek değerli ya da sık sapma çıkan tedarikçilerin teslimatında tam sayım, güvenilir tedarikçilerde ise örnekleme yapılır. Örnekleme için her koliden ya da her ürün kaleminden bir pay seçilir ve sapma çıkarsa tam sayıma geçilir. Adet farkının hangi birim üzerinden sayıldığı da yazılı olmalıdır; koli içi adet ile palet ve koli sayısı aynı tabloda tutulur. Sayım ve kayıt disiplini için stok sayımı nasıl yapılır yazısı kullanılabilir. Barkod okutarak sayımın hatasını azaltmak için barkod sistemi nasıl kurulur yazısına bakın.

Ders 3: Sapma türleri ve dağılımı nedir?

Kısaca: Sapma dört türde görülür: eksik adet, fazla adet, hasarlı ürün ve yanlış ürün. Hangisi baskınsa önlem ona göre seçilir.

Örnek işletmede ayda 80 sevkiyat ve toplam 1.600 sipariş satırı gelir (sevkiyat başına ortalama 20 satır). Mal kabulde 128 satırda sapma çıkıyor, yani sapma oranı 128 ÷ 1.600 = %8,0:

Sapma türüSatırPay
Eksik adet64%50,0
Hasarlı ya da kusurlu ürün32%25,0
Fazla adet16%12,5
Yanlış ürün16%12,5
Toplam128%100
GrafikMal kabulde çıkan sapmaların türüne göre dağılımı
  • Eksik adet64 ₺%50
  • Hasarlı ya da kusurlu32 ₺%25
  • Fazla adet16 ₺%12,5
  • Yanlış ürün16 ₺%12,5

Örnek değerlerle hazırlanmıştır. Toplam 128 sapmalı satıra eşittir.

Fazla adet de bir sapmadır: fazla gelen ürün kayda geçmezse stok farkı oluşur, fatura ise sipariş adedi üzerinden gelir; tedarikçi fazla göndereni sonradan geri isteyebilir. Eksik adet yarıdan fazlasıyla en yaygın sapmadır; çünkü irsaliyedeki adet sipariş adedini gösterir ve koli içinin gerçekte tutup tutmadığı ancak sayımla anlaşılır. Sapmanın kaynağını tedarikçi seviyesinde izlemek için tedarikçi performansı nasıl ölçülür yazısındaki göstergelerle bu tabloyu birlikte kullanın.

Ders 4: Sapmanın parasal değeri ve kontrolün farkı nedir?

Kısaca: Sapmalı 128 satırın maliyet değeri 192.000 ₺'dir. Kabulde yapılan kontrolle %90'ı düzeltilir; kontrolsüz kabulde yalnız %30'u.

Örnekte sapmalı satır başına ortalama maliyet değeri 1.500 ₺ alınmıştır: 128 × 1.500 = 192.000 ₺. Kontrol yapıldığında sapma kabul anında tutanakla kayıt altına alınır ve tedarikçi aynı gün bilgilendirilir; sapmaların %90'ı eksik tamamlama, değişim ya da alacak notuyla düzeltilir. Kontrolsüz kabulde sapma haftalar sonra, çoğunlukla bir müşteri şikâyetinde ya da sayımda fark edilir ve tedarikçi sorumluluğu kabul etmez; ancak %30'u düzeltilebilir.

GrafikKontrollü kabulde sapmanın net kaybı: 192.000 ₺'lik sapmadan 19.200 ₺ kalıyor
  1. Sapmalı satırların maliyet değeri (128 × 1.500 ₺)192.000 ₺
  2. Tedarikçiden düzeltilen kısım (%90)−172.800 ₺
  3. Net kayıp19.200 ₺

Örnek değerlerle hazırlanmıştır. Toplam: 192.000 − 172.800 = 19.200 ₺.

GrafikAynı sapmanın net kaybı: kontrolsüz kabulde yedi kat fazla
  1. Kontrollü kabul19.200 ₺
  2. Kontrolsüz kabul134.400 ₺

Örnek değerlerle hazırlanmıştır. Kontrolsüz kayıp: 192.000 − (192.000 × %30 = 57.600) = 134.400 ₺.

Fark 134.400 − 19.200 = 115.200 ₺'dir; bu rakam her ay kabulde yakalanan ya da kaçırılan paradır. Tedarikçiye yapılan ödemeyi planlarken bu alacakları düşmek için tedarikçi ödemeleri nasıl planlanır yazısına bakabilirsiniz. Tedarikçi mutabakatında düzeltilen kalemlerin nasıl eşleştirileceğini cari mutabakat farkları nasıl bulunur ve kapatılır yazısında anlattık.

Ders 5: Mal kabul kaydı nasıl tutulur?

Kısaca: Kabul edilen miktar stoğa girer, sapma ayrı kayda yazılır, gelen fatura kabul edilen miktarla karşılaştırılır.

  1. Satın alma siparişi: Sipariş numarası, ürün, adet ve beklenen birim maliyet kayıtlıdır.
  2. Kabul kaydı: Kabul edilen adet stoğa girer; birim maliyet siparişten alınır. İrsaliye numarası ve teslim tarihi yazılır.
  3. Sapma kaydı: Eksik, fazla, hasarlı ve yanlış ürün ayrı satırda, nedeni ve fotoğrafıyla kaydedilir. Hasarlı ürün satış stoğuna girmez, ayrı alanda bekler.
  4. Tedarikçi bildirimi: Aynı gün e-posta ile sapma bildirilir; cevap ve düzeltme kayda eklenir.
  5. Fatura eşleştirme: Gelen fatura, kabul edilen miktarla karşılaştırılır; fark varsa düzeltme (iade ya da alacak notu) beklenir. Gelen faturaların kontrol yöntemi için gelen fatura nasıl kaydedilir ve kontrol edilir yazısına bakın.

Hasarlı ürünün satış stoğuna girmemesi önemlidir; aynı mantık iade ürünlerde de uygulanır ve iade edilen ürün stoğa nasıl geri alınır yazısında ayrıntılı anlatılır. Ürünü alış maliyetiyle kaydetmek stok değerinin doğruluğunu belirler; maliyetin nasıl oluştuğunu stok maliyeti nasıl hesaplanır yazısında okuyabilirsiniz.

Ders 6: Tedarikçi bazlı sapma tablosu nasıl kurulur?

Kısaca: Sapmayı tedarikçiye göre ayırın. Toplam oran %8 görünürken bir tedarikçide %20'ye çıkabilir.

TedarikçiSevkiyatSipariş satırıSapmalı satırSapma oranı
T13060018%3,0
T22550022%4,4
T31530048%16,0
T41020040%20,0
Toplam801.600128%8,0
GrafikTedarikçilere göre sapma oranı: iki tedarikçi sapmaların %69'unu üretiyor
  1. T1%3,0
  2. T2%4,4
  3. T3%16,0
  4. T4%20,0

Örnek değerlerle hazırlanmıştır. Oran: sapmalı satır ÷ sipariş satırı.

T3 ve T4, satırların yalnız %31'ini (500 ÷ 1.600) gönderirken sapmaların (48 + 40) ÷ 128 = %68,75'ini üretiyor. Bu iki tedarikçiyle konuşmak, kontrolü genişletmekten daha etkilidir: sapma verisi tedarikçiye gösterildiğinde düzeltme ya da fiyat indirimi pazarlığı kolaylaşır. Kontrolü de buna göre ayarlayın: T1 ve T2 için örnekleme, T3 ve T4 için tam sayım. Tedarikçi seçerken bu veriyi nasıl kullanacağınızı tedarikçi performansı nasıl ölçülür yazısında okuyabilirsiniz.

Ders 7: Kontrolün maliyeti ve zamanlaması nedir?

Kısaca: Mal kabul kontrolü ek emek gerektirir. Örnekte aylık maliyeti 9.600 ₺, kazancı 115.200 ₺'dir.

Örnek işletmede kontrol, sevkiyat başına ortalama yarım saat ek çalışma gerektirir. Çalışan saat maliyeti 240 ₺ ise aylık maliyet 80 sevkiyat × 0,5 saat × 240 ₺ = 9.600 ₺'dir. Kontrolün yarattığı fark 115.200 ₺ olduğundan net fayda 115.200 − 9.600 = 105.600 ₺; yani her kontrol lirası yaklaşık 12 lira geri getirir (115.200 ÷ 9.600 = 12).

Zamanlama kuralı basittir: kabul teslim günü yapılır, bildirim aynı gün gider. Tedarikçi sözleşmelerinde itiraz süresi genellikle kısadır; bu süre sözleşmeden okunur ve takvimde izlenir. Yoğun dönemlerde kabul kuyruğunun uzaması da bir risktir. Yoğun kampanya haftasında gelen sevkiyatların kabulü için yoğun kampanya dönemine nasıl hazırlanılır yazısındaki hazırlık listesine kabul planını ekleyin. Kabul işini yapan çalışanın yetkisini kayıt tutma ve tedarikçi bildirimiyle sınırlamak için kullanıcı yetkilendirme nasıl yapılır yazısına bakın.

Okumanızı öneririzTedarikçi Performansı Nasıl Ölçülür?

Ders 8: Mal kabul nasıl izlenir?

Kısaca: Aylık tabloda sapma oranını, sapmanın türünü, tedarikçi bazlı sapmayı, düzeltme oranını ve kabul süresini izleyin.

GöstergeNasıl hesaplanırÖrnek değer
Sapma oranıSapmalı satır ÷ Sipariş satırı%8,0
Eksik adet payıEksik adet ÷ Sapmalı satır%50,0
Düzeltme oranıTedarikçiden düzeltilen değer ÷ Sapma değeri%90,0
Net kayıpSapma değeri − Düzeltilen değer19.200 ₺
Kabul süresiTeslim ile stok girişi arasıHedef: aynı gün
Örnekten çıkanlarMal kabul örneğinin dört sayısı
  • %8mal kabulde sapma çıkan satır oranı
  • 192.000 ₺sapmalı satırların maliyet değeri
  • 115.200 ₺kontrolün aylık kazandırdığı fark
  • %68,75iki tedarikçinin sapmalardaki payı

Göstergelerde yön, tek aylık değerden daha önemlidir. Sapma oranı üç ay üst üste artıyorsa sorun çoğunlukla belirli bir tedarikçide ya da belirli bir ürün grubundadır; tedarikçi tablosu kaynağı hemen gösterir. Düzeltme oranı %90'ın altına düşerse kabul kayıtlarının eksik tutulduğunu ya da bildirimin geciktiğini gösterir. Raporu yönetim toplantısına taşımak için haftalık yönetim raporu nasıl hazırlanır yazısındaki düzene mal kabul satırını ekleyebilirsiniz.

Okumanızı öneririzManuel Sipariş İşlemenin Maliyeti Nasıl Hesaplanır? Adım Süreleri, Hata Maliyeti, Sipariş Başı Maliyet, Otomasyon Başabaşı ve Kadro İhtiyacı Eğitimi

Mal kabulde en sık yapılan hatalar nelerdir?

  1. Koliyi açmadan raflara koymak. Eksik ve hasar sonradan ispatlanamaz.
  2. Yalnız irsaliyeye güvenmek. İrsaliyedeki adet, gerçekte gelen adedi garanti etmez.
  3. Fazla gelen ürünü kaydetmemek. Stok farkı oluşur, fatura ve stok birbirini tutmaz.
  4. Hasarlı ürünü satış stoğuna almak. Müşteriye hasarlı ürün gider, iade doğar.
  5. Tedarikçiyi geç bilgilendirmek. İtiraz süresi geçer, düzeltme alınamaz.
  6. Tedarikçi bazında izlememek. Sorunlu iki tedarikçi toplam oranda kaybolur.
  7. Faturayı kabul edilen miktarla karşılaştırmamak. Gelmeyen ürünün parası ödenir.

NetKasam ile mal kabul takibi nasıl kolaylaşır?

  • Stok hareketleri. Stoklara ait tüm hareketleri detaylarıyla görür, girişlerin geçmişini izlersiniz (stok yönetimi).
  • Gelen fatura takibi. Tedarikçiden gelen faturaları kaydeder ve ödemelerini takip edersiniz (fatura takibi).
  • Cari hesap takibi. Tedarikçi bakiyesini ve düzeltme kayıtlarını cari hesapta izlersiniz (cari hesap takibi).
  • Şube ve depo bazlı stok. Gelen ürünü hangi depoya girdiğiyle birlikte görürsünüz (şube ve depo yönetimi).
  • Kritik stok. Ürünlerinize kritik stok miktarı belirleyerek yeniden sipariş zamanını görürsünüz.
  • Kayıtlı raporlar. Aylık raporu kaydeder, Excel'e aktarırsınız (raporlar).
  • Ön muhasebe ücretsiz. e-Fatura, cari, stok, kasa, banka ve gider yönetimi her pakette ücretsizdir; ayrıntı için fiyatlar sayfasına bakın.

Mini sınav: Öğrendiklerinizi deneyin

Kısaca: Aşağıdaki 5 soruyu cevaplayın, ardından cevap anahtarıyla karşılaştırın. 4 ya da 5 doğru, eğitimi tamamladığınızı gösterir.

  1. 1.600 sipariş satırının 128'inde sapma çıktıysa sapma oranı yüzde kaçtır?
  2. 128 sapmalı satırın her biri ortalama 1.500 ₺ değerindeyse toplam sapma değeri nedir?
  3. Sapma değeri 192.000 ₺ ve %90'ı düzeltiliyorsa net kayıp kaç ₺'dir?
  4. T3 tedarikçisinde 300 satırın 48'inde sapma varsa sapma oranı yüzde kaçtır?
  5. 80 sevkiyat, sevkiyat başına 0,5 saat ve saat maliyeti 240 ₺ ise kontrolün aylık maliyeti nedir?

Cevap anahtarı:

  1. 128 ÷ 1.600 = %8.
  2. 128 × 1.500 = 192.000 ₺.
  3. 192.000 − 172.800 = 19.200 ₺.
  4. 48 ÷ 300 = %16.
  5. 80 × 0,5 × 240 = 9.600 ₺.

Mal Kabul Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Mal kabul nedir?

Tedarikçiden gelen ürünün sipariş ve irsaliyeyle karşılaştırılıp adet, ürün ve durum bakımından doğrulandığı, ardından stoğa girdiği kontrol adımıdır.

Mal kabul neden aynı gün yapılmalı?

Aynı gün yapılmazsa sapma kanıtı ve itiraz süresi kaybolur, hasarın kimde oluştuğu anlaşılamaz ve tedarikçiden düzeltme almak zorlaşır.

Mal kabulde hangi sapmalar çıkar?

Eksik adet, fazla adet, hasarlı ya da kusurlu ürün ve yanlış ürün. Hangisinin baskın olduğu aylık tabloyla izlenir.

Her sevkiyatta tam sayım gerekir mi?

Gerekmez. Güvenilir tedarikçilerde örnekleme, sorunlu tedarikçilerde tam sayım yapılır; örneklemede sapma çıkarsa tam sayıma geçilir.

Hasarlı ürün satış stoğuna girer mi?

Hayır. Hasarlı ürün ayrı alanda bekler, sapma kaydına yazılır ve tedarikçiye bildirilir.

Fazla gelen ürün ne yapılır?

Kayda geçirilir ve tedarikçiye bildirilir. Kaydedilmezse stok farkı oluşur ve tedarikçi sonradan geri isteyebilir.

Gelen fatura kabul kaydıyla nasıl eşleşir?

Faturadaki miktar, kabul edilen miktarla karşılaştırılır. Fark varsa iade faturası ya da alacak notu beklenir, ödeme bu kayıtla düzeltilir.

Mal kabul göstergeleri ne sıklıkla izlenmeli?

Aylık tablo yeterlidir; ancak kabul süresi ve açık sapma bildirimi haftalık izlenmelidir.

Sonuç: Koli depoya girmeden önce bir kapıdan geçsin

Bugün yapabileceğiniz en faydalı iş, son bir ayın tedarikçi teslimatlarını sapma türüne göre tabloya yazmak ve tedarikçi bazında sapma oranını hesaplamaktır. Sonraki adım, kabulde dört adımlı kontrolü yazılı hale getirmek, sorunlu tedarikçilerde tam sayıma geçmek ve sapmayı aynı gün bildirmektir. Kontrolün her lirası ilk aydan geri döner.

Ön Muhasebe Artık Tamamen Ücretsiz

NetKasam ile ön muhasebe ve e-Fatura işlemlerini hiçbir ücret ödemeden yönetin. Cari hesap, stok, tahsilat ve daha fazlası tek panelde, tamamen ücretsiz.

Ücretsiz BaşlaCari Hesap Takibi

Benzer Blogları okuyun

19 ücretsiz araç

Komisyon, kargo, KDV ve kâr hesapları tarayıcınızda, kayıt olmadan.

Tüm araçlar