Dövizli Satış Faturası ve Kur Farkı Nasıl Hesaplanır? Para Birimi, Fatura Kuru, Kısmi Tahsilat, Dönem Sonu Değerleme ve Kur Riski Eğitimi

Yurt dışındaki bir alıcıya 5.000 euroluk mal sattınız ve faturayı kestiğiniz gün kur 36,00 idi. Para hesabınıza üç hafta sonra geldi, bu arada kur 37,50 olmuştu. Defterinizde alacak 180.000 ₺ görünüyordu, bankaya 187.500 ₺ girdi. Aradaki 7.500 ₺ ne? Satıştan mı gelir, ayrı bir kalem mi? Kur tersine dönseydi aynı tutar zarar olarak mı çıkacaktı? Dövizli satış yapan bir işletmenin cari bakiyesi, kasası ve kâr hesabı bu soruların cevabına bağlıdır.

Bu yazı bir anlatım değil, 8 derslik bir uygulama eğitimidir. Dövizli satış faturası nasıl kesilir ve kur farkı nasıl hesaplanır sorusunu rakamlarla cevaplayacağız: para birimi ve kur seçimini, dövizli faturanın adımlarını, tek ödemede ve kısmi ödemede kur farkını, dönem sonu açık bakiyenin değerlemesini, kur riskinin fiyata yansıtılmasını ve dönem sonu rutinini. Sonda mini sınav ve cevap anahtarı var. Yazıdaki kur ve tutarlar örnek değerlerdir; vergisel sonuçlar için mali müşavirinize danışın.

Bu eğitimin sonunda neleri yapabileceksiniz?

Kısaca: Dövizli faturada para birimini ve kuru doğru seçecek, tek ve kısmi tahsilatta kur farkını hesaplayacak, dönem sonunda açık dövizli alacağı değerleyecek ve kur riskini fiyatınıza yansıtacaksınız.

Eğitimin 8 dersi: (1) dövizli satış ve kur farkı, (2) para birimi ve kur seçimi, (3) dövizli fatura adımları, (4) kur farkı hesabı, (5) kısmi tahsilat, (6) dönem sonu değerleme, (7) kur riski ve fiyat, (8) dönem sonu rutini.

Ders 1: Dövizli satış nedir, kur farkı neden oluşur?

Kısaca: Dövizli satış, faturanın TL dışında bir para biriminde kesilmesidir. Fatura ile tahsilat arasında geçen sürede kur değiştiği için alacağın TL değeri de değişir; bu değişim kur farkıdır.

Kur farkı bir işletme hatası değildir; kur hareketinin doğal sonucudur. Hata, bu farkı hesaplamadan bırakmak ya da satış kârıyla birleştirmektir. Yurt dışına satış yapıyorsanız fiyat belirleme tarafı için yurt dışı pazaryerinde fiyat nasıl belirlenir yazısına bakabilirsiniz. Örnek işletme: dört yabancı alıcıya euro ile satış yapan, TL maliyetli ürünler satan küçük bir ihracatçı.

Kur farkının yönü alacak ve borçta tersine işler. Dövizle alacağınız varsa kur yükseldiğinde kazanır, düştüğünde kaybedersiniz. Dövizle borcunuz varsa (örneğin yabancı bir tedarikçiye euro ile ödeme yapacaksınız) kur yükseldiğinde borcunuzun TL karşılığı artar ve kaybedersiniz. Bu yüzden yalnızca satışı değil, dövizli alışları da aynı disiplinle izlemek gerekir.

Ders 2: Para birimi ve kur nasıl seçilir?

Kısaca: Faturaya yazılacak para birimini alıcıyla sözleşmede ya da siparişte belirleyin; kuru ise faturanın düzenlendiği gün için, her seferinde aynı kaynaktan alın.

NetKasam'ın e-Fatura sayfası da dövizli satışta kur ve para birimi doğru seçilmesi gerektiğini belirtir. Hangi kuru (örneğin hangi kurumun hangi saatteki kuru) kullanacağınız vergi mevzuatını ilgilendirir; bu seçimi muhasebecinizle birlikte yapıp yazılı bir iç kurala bağlayın. Kural bir kez belirlenince ekipteki herkes aynı şekilde hareket eder ve ay sonunda "bu fatura hangi kurla kesilmişti" tartışması çıkmaz.

Sipariş günü ile fatura günü farklıysa hangi kurun geçerli olduğunu önceden netleştirin. Örneğin alıcıyla kuru sipariş gününde sabitlediyseniz bunu sözleşmede ya da siparişte yazılı tutun; sabitlemediyseniz fatura günü kuru geçerli olur ve kur farkı doğal olarak oluşur. Fatura kesim süresi için fatura kaç gün içinde kesilir yazısına bakın; faturayı geç kesmek kur seçimini de kaydırır.

Ders 3: Dövizli fatura adım adım nasıl kesilir?

Kısaca: Cariyi seçin, para birimini ve kuru girin, kalemleri döviz fiyatıyla yazın, TL karşılığını kontrol edin ve faturayı e-Fatura ya da e-Arşiv olarak düzenleyin.

NetKasam'da farklı para birimlerinde fatura oluşturabilirsiniz. Faturayı kestikten sonra cari hesaba işlenen tutarı kontrol edin; döviz cinsinden tutar ile kayıtlı kuru çarpıp bulduğunuz TL karşılığının faturayla aynı olması gerekir. Fatura türü (e-Fatura ya da e-Arşiv) alıcının durumuna bağlıdır; ayrıntı için fatura takibi ve e-Fatura sayfalarına bakın. Yurt dışı alıcıya düzenlenecek faturanın türü ve vergisel çerçevesi özel durumdur; mali müşavirinize danışın.

Ders 4: Kur farkı nasıl hesaplanır?

Kısaca: Kur farkı, döviz tutarının tahsilat kuru ile fatura kuru arasındaki farkla çarpımıdır. Kur yükseldiyse alacakta gelir, düştüyse gider doğar.

Tabloda aynı faturanın üç farklı tahsilat kuruyla sonucu görünür. Satışın kendisi hiçbir senaryoda değişmez: mal aynı, fatura aynı. Değişen yalnızca paranın TL değeridir. Bu yüzden kur farkını satış kârı ya da zararı gibi yorumlamayın; satışın başarısını fatura kuruyla ölçün.

Kur farkı hesabı doğru çıkıyorsa üç tutar birbirini tutmalıdır: faturadaki TL karşılığı, tahsil edilen TL ve aradaki kur farkı. Örnekte 180.000 + 7.500 = 187.500 ₺. Bu eşitlik tutmuyorsa ya kur yanlış girilmiştir ya da tahsilatın bir kısmı başka bir kalemle karışmıştır. Banka tarafındaki eşleştirme için banka mutabakatı nasıl yapılır yazısına bakın.

Ders 5: Kısmi tahsilatta kur farkı nasıl hesaplanır?

Kısaca: Her tahsilatı kendi kuruyla ayrı kaydedin ve kur farkını her parça için ayrı hesaplayın. Toplam kur farkı parçaların toplamıdır.

Örnek: 5.000 EUR'luk faturanın 2.000 EUR'luk kısmı 37,00 kurundan, 3.000 EUR'luk kısmı 38,00 kurundan tahsil edildi. Fatura kuru 36,00.

Kontrolü unutmayın: tahsil edilen toplam TL (188.000 ₺), fatura TL karşılığı (180.000 ₺) ile toplam kur farkının (8.000 ₺) toplamına eşittir. Kısmi tahsilatta en sık yapılan hata, tüm tutarı tek bir kurla çarpmaktır; oysa her parçanın kuru farklıdır. Cari hesabı döviz cinsinden de izlerseniz açık bakiyenin kaç euro kaldığı da net görünür (bu örnekte tahsilat sonrası 0 EUR). Cari takibin temeli için cari hesap nasıl takip edilir yazısına bakın.

Ders 6: Dönem sonunda açık dövizli alacak nasıl değerlenir?

Kısaca: Dönem sonunda tahsil edilmemiş dövizli alacağı, dönem sonu kuruyla yeniden hesaplayın. Aradaki fark henüz gerçekleşmemiş kur farkıdır; kaydı nasıl yapacağınızı muhasebecinizle belirleyin.

Örnek: Aralık ayında 1.500 EUR'luk bir fatura 36,00 kuruyla kesildi (54.000 ₺), dönem sonuna kadar tahsil edilmedi. Dönem sonu kuru 38,40.

Bu fark paranın henüz tahsil edilmediği, yani gerçekleşmemiş bir tutardır. Para gelene kadar kur tekrar değişebilir. Değerleme kaydının yapılıp yapılmayacağı ve nasıl yapılacağı vergi ve muhasebe düzenlemelerine bağlıdır; bu nedenle dönem sonunda açık dövizli alacakların listesini (döviz tutarı, kayıt kuru) muhasebeciye vermek en güvenli yoldur. Dönem sonu kapanış sırası için ay sonu kapanışı nasıl yapılır yazısına bakın.

Dönem sonu değerleme listesi için üç sütun yeterlidir: cari adı, açık döviz tutarı ve faturadaki kur. Dönem sonu kurunu yanına eklediğinizde fark kendiliğinden çıkar. NetKasam'da cari ekstresi ve faturaları filtreleyerek bu listeyi çıkarabilir, raporlar ekranından Excel'e aktarabilirsiniz.

Ders 7: Kur riski fiyata nasıl yansıtılır?

Kısaca: Maliyetiniz TL, satış fiyatınız döviz ise kur düştüğünde marjınız erir. Başabaş kurunu bilin ve fiyatı bu kurun üstünde bir güvenlik payıyla belirleyin.

Örnek: 5.000 EUR'luk satışın TL maliyeti 140.000 ₺ (mal, kargo ve komisyon dahil). Başabaş kuru = 140.000 ÷ 5.000 = 28,00. Fatura kuru 36,00 iken marj 40.000 ₺ (%22,2).

Kur 36'dan 32'ye (yaklaşık %11) düştüğünde marj %22,2'den %12,5'e iner; kâr yarıya yaklaşır. Başabaş kurunun ne kadar altında olduğunu bilmek, ne kadar kur düşüşüne dayanabileceğinizi gösterir. Marj hesabının temelleri için kâr marjı nasıl hesaplanır ve başabaş noktası nasıl hesaplanır yazılarına bakın.

Fiyat listesinde bunu şöyle uygularsınız: TL maliyetten hedef marjı sağlayan döviz fiyatını hesaplayın, kurun makul bir düşüşünü (örneğin %5) bu hesaba ekleyin ve fiyat listesini kur belirgin biçimde hareket ettiğinde güncelleyin. Çok dilli ve çok para birimli satış yapıyorsanız Global Plus paketinde çoklu para birimi desteği ve otomatik döviz çeviri modülü bulunur; güncel kapsam için fiyatlar ve çoklu dil sayfalarına bakın.

Ders 8: Dönem sonu dövizli satış rutini nasıl kurulur?

Kısaca: Her ay aynı beş kontrolü yapın: açık dövizli alacak listesi, tahsilat kurları, kur farkı, dönem sonu değerleme ve başabaş kuru.

Raporları kaydedip Excel'e aktarmak için raporlar ekranını kullanabilirsiniz; aynı kriterlerle kaydedilen rapor her ay aynı koşullarda alınır. Alıcının ödemeyi geciktirdiği durumlarda alacak takibi nasıl yapılır yazısındaki yöntemi dövizli alacağa da uygulayın: gecikme uzadıkça kur riski de büyür.

Dövizli alıcılarla yapılan cari mutabakatta da fark çoğu zaman kurdan çıkar: siz alacağı fatura kuruyla, alıcı ise kendi kayıt günü kuruyla görebilir. Bu yüzden mutabakat mektubunda bakiyeyi hem döviz hem TL olarak yazın ve hangi tarihin kuruyla hesaplandığını belirtin. Farkların nasıl bulunup kapatılacağı için cari mutabakat farkları nasıl bulunur ve kapatılır yazısına bakın.

Dövizli satışta en sık yapılan hatalar nelerdir?

1. Faturayı yanlış para biriminde kesmek. Sipariş euro, fatura dolar olunca alıcı itiraz eder.
2. Sipariş günü kuruyla fatura kesmek. Fatura günü kuru esas alınmalıdır; kuru sabitlemişseniz bunu yazılı tutun.
3. Her seferinde farklı kur kaynağı kullanmak. Rakamlar kendi içinde tutarsız olur.
4. Kısmi tahsilatı tek kurla çarpmak. Her parçanın kuru ayrıdır.
5. Kur farkını satış kârına katmak. Satışın başarısı gerçek performansı gösteremez.
6. Dönem sonunda açık alacağı değerlememek. Bilançodaki alacak güncel değerini yansıtmaz.
7. Başabaş kurunu bilmemek. Kur düştüğünde zarara girdiğiniz an fark edilmez.

NetKasam ile dövizli satış takibi nasıl kolaylaşır?

• Farklı para birimlerinde fatura. Dövizli fatura düzenlenir; para birimi ve kur seçilir (fatura takibi).
• e-Fatura ve e-Arşiv. Alıcının durumuna göre fatura tek ekrandan kesilir (e-Fatura).
• Cari hesapla bağlı fatura. Ödenmemiş tutarlar müşterinin açık bakiyesinde görünür, tahsilat geldikçe düşer.
• Online ekstre. Faturalar ve hareketler müşteriyle paylaşılır.
• Raporlar ve Excel. Filtreli raporlar kaydedilir, Excel'e aktarılıp muhasebeciyle paylaşılır.
• Çoklu para birimi. Global Plus paketinde çoklu para birimi desteği ve otomatik döviz çeviri modülü bulunur.
• Ön muhasebe ücretsiz. Fatura takibi ve raporlar dahil ön muhasebe ücretsizdir; kapsam için fiyatlar sayfasına bakın.

Mini sınav: Öğrendiklerinizi deneyin

Kısaca: Aşağıdaki 5 soruyu cevaplayın, ardından cevap anahtarıyla karşılaştırın. 4 ya da 5 doğru, eğitimi tamamladığınızı gösterir.

1. 2.000 USD'lik fatura 30,00 kuruyla kesildi, 31,50 kuruyla tahsil edildi. Kur farkı nedir?
2. 800 EUR'luk fatura 36,00 kuruyla kesildi, 35,00 kuruyla tahsil edildi. Kur farkı nedir?
3. 1.000 EUR'luk alacak 36,00 kuruyla kayıtlı, dönem sonu kuru 38,00. Gerçekleşmemiş kur farkı kaçtır?
4. TL maliyeti 90.000 ₺ olan 3.000 EUR'luk satışın başabaş kuru nedir?
5. Kısmi tahsilatta neden her parça ayrı kurla hesaplanır?

Cevap anahtarı:

1. 2.000 × (31,50 − 30,00) = 3.000 ₺ kur farkı geliri.
2. 800 × (35,00 − 36,00) = −800 ₺; kur farkı gideri.
3. 1.000 × (38,00 − 36,00) = 2.000 ₺ (gerçekleşmemiş).
4. 90.000 ÷ 3.000 = 30,00.
5. Her tahsilat farklı günde, farklı kurda gerçekleşir; tek kurla çarpmak kur farkını yanlış gösterir.

Sonuç: Bu hafta açık dövizli alacaklarınızı listeleyin

Dövizli satış yapıyorsanız bugün şu işi yapın: tahsil edilmemiş tüm dövizli faturaları listeleyip döviz tutarı, fatura kuru ve fatura tarihini yan yana yazın. Yanına bugünün kurunu ekleyin; her alacakta potansiyel kur farkını ve başabaş kurunun ne kadar uzağında olduğunuzu göreceksiniz. Bu küçük tablo hem tahsilat takibini hem fiyat güncellemesini tek bakışta yönlendirir. Bir sonraki fatura kesilirken de kuru ve para birimini bir iç kurala bağlayın; tutarsızlıkların çoğu daha en başta önlenir.