İstisna Faturası ve İstisna Kodları Tam Liste

İstisna faturası nedir, neden ve nasıl kesilir? Bu rehber istisna faturalarının ne olduğunu, neden kesildiğini ve nasıl doğru biçimde oluşturulabileceğini ayrıntılı olarak ele alıyor. Ayrıca KDV, ÖTV ve tevkifat kodlarının tam listesine tek bir tablodan ulaşabilir, kodu ya da açıklamayı yazarak aradığınız kodu saniyeler içinde bulabilirsiniz. Vergi istisna kodlarına dair pratik bilgilerin yanı sıra NetKasam ile bu sürecin nasıl kolaylaştığını da anlatıyoruz.

İstisna faturası nedir?

Kısaca: İstisna faturası, kanunun vergiden istisna tuttuğu işlemlerde KDV ya da ÖTV hesaplanmadan düzenlenen ve istisnanın dayanağını gösteren kodu taşıyan faturadır.

İstisna faturası, çoğunlukla yurt dışına yapılan satışlar gibi belirli işlemlerde kullanılan bir fatura türüdür. Bu fatura, Katma Değer Vergisi (KDV) ya da Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) hesaplanmadan düzenlenir. Yalnız yurt dışına yapılan satışlarda değil, mevzuatta sayılan diğer durumlarda da kullanılır; örneğin devletin teşvik ettiği belirli yatırımlar, sektörler ya da ürünler de istisna kapsamına girebilir.

İstisna faturası düzenlerken Vergi Usul Kanunu, KDV Kanunu ve ilgili tebliğlere uygun hareket etmek gerekir. Aksi halde istisnadan yararlanamazsınız ve hesaplanmayan vergi, cezasıyla birlikte işletmenize yük olarak dönebilir. KDV iadesi talep edilebilmesi için de faturanın kurallara tam uyması şartır. Örneğin ihraç kaydıyla yapılan satışlarda faturada "3065 sayılı KDV Kanununun (11/1-c) maddesi hükümlerine göre, ihraç edilmek şartıyla teslim edildiğinden, KDV tahsil edilmemiştir." ibaresinin yer alması gerekir.

Bu fatura türü işletmelerin finansal yükünü hafifletebilir; ancak düzenlenmesi ve kullanılması dikkat ve özen ister. İlgili yasa ve yönetmeliklere uygun hazırlanan bir istisna faturası, işletmeye hem zaman hem de maliyet tasarrufu sağlar. KDV'nin genel işleyişi için KDV nedir sözlük sayfasına da bakabilirsiniz.

İstisna faturası neden kesilir?

Kısaca: İstisna faturası, kanunun belirli işlemleri vergi dışında tutmasından dolayı kesilir. En yaygın neden ihracattır; mal ya da hizmet yurt dışında tüketildiği için Türkiye'de KDV hesaplanmaz.

İstisna faturası çeşitli nedenlerle kesilir ve bu nedenler yasal düzenlemelerle belirlenir. En yaygın kullanıldığı alan yurt dışına yapılan satışlardır. Bu satışlar KDV'den istisnadır, çünkü ürün ya da hizmet ülke dışında tüketilir. Bu sayede ihracatçı, ürün için yüklendiği KDV'nin iadesini talep edebilir.

Yurt dışı satışlar dışında da birçok durumda istisna faturası kesilebilir. Örneğin devletin yatırım teşvikleri kapsamındaki projeler, bazı sosyal hizmetler, eğitim ve sağlık amaçlı işlemler ya da devletin özellikle desteklediği sektörler ve ürünler istisna kapsamına girebilir.

İstisna faturasının amacı, kanunun öngördüğü işlemlerde işletmeye vergi avantajı sağlamaktır. Ancak bu tür bir faturanın kesilebilmesi için belirli şartların yerine getirilmesi gerekir. Örneğin yurt dışına yapılan satışlarda gümrük beyannamesinin, teşvik kapsamındaki işlerde ise ilgili teşvik belgesinin bulunması gerekebilir.

Bu faturalar vergi yükünü azaltmada önemli bir araç olduğu için dikkatle düzenlenmelidir. Hatalı ya da yanıltıcı bilgi içeren bir istisna faturası işletmeye ciddi yasal sorunlar getirebilir. Bu yüzden istisna faturası kesilirken mevzuata uygun hareket etmek kritik önem taşır.

Tam istisna ile kısmi istisna arasındaki fark nedir?

Kısaca: İkisinde de satış faturasında KDV hesaplanmaz. Fark, satıcının o işlem için ödediği (yüklendiği) KDV'dedir: tam istisnada bu KDV indirilir ya da iade alınır, kısmi istisnada indirilemez ve maliyete ya da gidere eklenir.

Kod listesinde bu ayrım ilk rakamdan okunur. 3 ile başlayan KDV kodları (301–350) tam istisnadır; ihracat, uluslararası taşımacılık, diplomatik teslimler bu gruptadır. 2 ile başlayan kodlar (201–250) ise kısmi istisnadır; kültür ve eğitim amaçlı işlemler, banka ve sigorta muameleleri, iki tam yıl elde tutulan taşınmaz satışları gibi işlemler bu gruptadır.

Aynı kanun maddesi iki ayrı kodla da karşınıza çıkabilir. Örneğin uluslararası anlaşmalardan doğan istisnalar için 236 (iade hakkı tanınmayan) ve 314 (iade hakkı tanınan) kodları vardır; doğru kod, anlaşmanın iade hakkı tanıyıp tanımadığına göre seçilir.

İstisna faturası nasıl kesilir?

Kısaca: Fatura, işleme uygun fatura tipiyle (İstisna, İhraç Kayıtlı, Özel Matrah ya da Tevkifat) oluşturulur, istisna kodu seçilir, varsa yasal ibare ve ek belge bilgileri eklenir, KDV satırı istisnaya göre sıfır bırakılır ve fatura mali mühür ya da e-imza ile onaylanıp gönderilir.

İstisna faturası keserken en önemli nokta, faturanın yasal şartlara uygun düzenlenmesidir. Aşağıdaki adımları takip edebilirsiniz:

1. Doğru format: Fatura Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) belirlediği biçimde düzenlenir. e-Fatura ya da e-Arşiv kullanıcısıysanız elektronik, değilseniz kâğıt fatura olarak düzenlenebilir.
2. Fatura tipi ve istisna kodu: İstisna faturasının en belirgin özelliği, eklenen istisna kodudur. Kodlar GİB tarafından belirlenir ve işlemin türünü gösterir: KDV'de 2 ile başlayan kodlar kısmi istisna, 3 ile başlayan kodlar tam istisna, 7 ile başlayan kodlar ihraç kayıtlı satış, 6 ve 8 ile başlayan kodlar tevkifat ya da özel matrah işlemleri içindir. Elektronik faturada kod, uygun fatura tipiyle birlikte seçilir.
3. Gerekli bilgiler: Faturada satıcı ve alıcının vergi numarası ve adresi gibi temel bilgilerin yanı sıra satılan ürün ya da hizmetin ayrıntıları yer alır.
4. Ek bilgiler: İstisna türüne göre faturaya eklenmesi gereken bilgi ve belgeler olabilir. Örneğin ihracatta gümrük beyannamesi bilgileri, teşvikli yatırım teslimlerinde teşvik belgesi bilgileri.
5. Yasal ibare: Bazı istisnalarda faturada ilgili ibarenin yer alması gerekir. Örneğin ihraç kaydıyla yapılan teslimlerde "3065 sayılı KDV Kanununun (11/1-c) maddesi hükümlerine göre, ihraç edilmek şartıyla teslim edildiğinden, KDV tahsil edilmemiştir." ibaresi bulunmalıdır.
6. Onaylama: Fatura kesilmeden önce mutlaka gözden geçirilir ve hata varsa düzeltilir. Elektronik faturalar mali mühür ya da e-imza ile onaylandıktan sonra gönderilir.
7. Kayıt ve saklama: Kesilen fatura yasal saklama süresi boyunca muhafaza edilir.

Unutulmamalıdır ki istisna faturasının yanlış ya da eksik kesilmesi yasal sorunlara ve cezalara yol açabilir. Bu yüzden süreçte dikkatli olmak ve gerektiğinde mali müşavirinizden destek almak önemlidir. Bu adımlar kulağa karmaşık gelebilir; ancak NetKasam ile istisna faturalarınızı kolay ve hızlı bir şekilde oluşturabilirsiniz.

Hangi fatura tipinde hangi kod kullanılır?

Kısaca: Kod tek başına yetmez; elektronik faturada kod, fatura tipiyle birlikte anlam kazanır. İstisna tipi 1xx (ÖTV), 2xx ve 3xx (KDV) kodlarıyla; İhraç Kayıtlı tipi 701–703 kodlarıyla; Tevkifat tipi 6xx ve 8xx kodlarıyla; Özel Matrah tipi 8xx kodlarıyla kullanılır.

İstisna kodları tam listesi: hangi durumlar için hangi kodlar kullanılır?

Kısaca: Aşağıdaki tabloda 145 kodun tamamı yer alır: 70 KDV istisna kodu, 3 ihraç kayıtlı satış kodu, 10 özel matrah kodu, 52 tevkifat kodu, 8 ÖTV istisna kodu ve vergi hesaplanmayan ama istisna olmayan işlemler için 2 kod. Kodu ya da açıklamadan bir kelimeyi yazarak arayabilir, grup düğmeleriyle süzebilirsiniz.

İstisna faturalarında kullanılacak kodlar işlemin türüne göre KDV, tevkifat ve ÖTV olmak üzere üç ana kategoride toplanır. Bu kodlar faturanın hangi tür istisnayı kapsadığını belirler ve vergi iadesi ya da istisna süreçlerinin doğru yürütülmesini sağlar.

Kod grupları ne anlama gelir?

Kısaca: Kodun ilk rakamı hangi grupta olduğunu söyler: 1 ÖTV istisnası, 2 KDV kısmi istisna, 3 KDV tam istisna, 6 kısmi tevkifat, 7 ihraç kayıtlı satış, 8 tam tevkifat ya da özel matrah.

KDV istisna kodları (201–250 ve 301–350)

KDV istisna kodları listenin en büyük grubudur. 201–250 arasındaki kodlar KDV Kanunu'nun 16, 17 ve 19. maddeleri ile geçici maddelerdeki kısmi istisnaları gösterir. 301–350 arasındaki kodlar ise 11, 13, 14 ve 15. maddeler başta olmak üzere iade hakkı doğuran tam istisnaları kapsar. E-ticaret ve ihracat yapan işletmelerin en sık kullandığı kodlar bu gruptadır: 301 mal ihracatı, 302 hizmet ihracatı, 322 bavul ticareti ve 338 imalatçıların mal ihracatı.

İhraç kayıtlı satış kodları (701–703)

İmalatçı ya da tedarikçi, malı doğrudan yurt dışına değil, ihraç edilmek şartıyla bir ihracatçıya satıyorsa ihraç kayıtlı fatura düzenler. KDV'de 701 (11/1-c kapsamında ihraç kayıtlı satış) ve 702 (dahilde işleme izin belgesi ve geçici kabul rejimi kapsamındaki satışlar), ÖTV'de 703 (ÖTV Kanunu 8/2 kapsamında ihraç kayıtlı satış) kullanılır. Bu faturalarda yukarıda verilen 11/1-c ibaresi yer alır.

Özel matrah kodları (803–812)

Özel matrah, KDV'nin satış bedelinin tamamı yerine kanunda belirlenen bir tutar üzerinden hesaplandığı işlemlerdir. Altından mamul ziynet eşyası, külçe gümüş, tütün mamulleri, gazete ve dergi gibi periyodik yayınlar, ikinci el motorlu kara taşıtı ve taşınmaz ticareti bu gruptadır.

Tevkifat kodları (601–627 ve 801–825)

Tevkifatta KDV hesaplanır ama bir kısmı ya da tamamı satıcı yerine alıcı tarafından beyan edilip ödenir. 601–627 arasındaki kodlar kısmi tevkifattır; tablodaki oran, KDV'nin alıcı tarafından beyan edilecek kısmını gösterir (örneğin 4/10, KDV'nin %40'ı). 801–825 arasındaki kodlar aynı işlemlerin tam tevkifat (10/10) karşılığıdır. Tevkifatlı faturanın muhasebe kaydı için tevkifatlı fatura muhasebe kaydı yazımıza göz atabilirsiniz.

ÖTV istisna kodları (101–108)

ÖTV kapsamındaki mallarda ihracat, diplomatik teslimler, askeri amaçlı teslimler ve petrol arama faaliyetleri gibi durumlarda ÖTV hesaplanmaz. 151 kodu ise ÖTV hesaplanmayan ama istisna olmayan diğer durumlar içindir; KDV'deki karşılığı 351'dir.

İstisna kodlarını doğru kullanmak, vergi yükümlülüklerinizi yerine getirirken olası hataları ve cezaları en aza indirmek için kritik öneme sahiptir. Kodların hangi durumlarda kullanılacağını bilmek, işlemlerinizi daha hızlı ve hatasız tamamlamanızı sağlar. Bu süreçte zorlanırsanız NetKasam'ın kullanıcı dostu arayüzüyle istisna faturalarınızı kolayca oluşturabilirsiniz. Her zaman bir muhasebe uzmanından profesyonel destek alabileceğiniz gibi, NetKasam'ın sunduğu çözümler de yanınızdadır.

E-ticaret ve ihracatta en sık kullanılan kodlar hangileri?

Kısaca: Yurt dışına ürün satan e-ticaret işletmeleri en çok 301 (mal ihracatı) kodunu kullanır. Yurt dışına verilen hizmetlerde 302, Türkiye'de ikamet etmeyenlere özel faturayla yapılan satışlarda 322, ihracatçıya ihraç kaydıyla yapılan satışlarda 701 kullanılır.

Yurt dışına satışta belge ve süreçler için mikro ihracat faturası nasıl kesilir yazımızı da okuyabilirsiniz.

İstisna faturası keserken en sık yapılan hatalar nelerdir?

1. Yanlış istisna kodu seçmek. Tam istisna yerine kısmi istisna kodu seçmek KDV iadesini engeller; tersi ise hak edilmeyen iade talebine dönüşür.
2. Fatura tipini kodla uyumsuz seçmek. Örneğin ihraç kayıtlı satışta İstisna tipini, ihracatta İhraç Kayıtlı tipini kullanmak.
3. Yasal ibareyi eklememek. İhraç kayıtlı satışlarda 11/1-c ibaresi zorunludur.
4. Ek belge bilgilerini eksik bırakmak. Gümrük beyannamesi ya da teşvik belgesi bilgisi olmayan fatura, iade ve inceleme sürecinde sorun çıkarır.
5. Eksik ya da hatalı alıcı bilgisi. Vergi numarası, adres ve ürün bilgilerindeki hata faturanın geçerliliğini tartışmalı hale getirir.
6. Tevkifat oranını yanlış uygulamak. Kısmi ve tam tevkifat kodları farklı oranlarla çalışır; işleme uygun oran seçilmelidir.
7. Güncel listeyi kontrol etmemek. GİB kod listelerini zaman zaman günceller; faturayı düzenlemeden önce yazılımınızdaki güncel kodu kontrol edin.

NetKasam ile istisna faturası nasıl kesilir?

NetKasam'da istisna faturalarınızı e-Fatura ya da e-Arşiv olarak, satış faturası keser gibi kolayca oluşturabilirsiniz. Ücretsiz e-Fatura sistemi ile faturalarınızı GİB'e uygun biçimde düzenler, alıcınıza iletirsiniz. Tevkifatlı faturada ise fatura oluştururken Toplam KDV alanının yanındaki + düğmesiyle tevkifat oranını seçmeniz yeterlidir; ayrıntı için tevkifatlı fatura oluşturabilir miyim sorusuna bakabilirsiniz.

Yurt dışına satış yapıyorsanız pazaryeri ve e-ticaret siparişleriniz panele düşer, faturalarınız toplu olarak kesilir ve fatura takibi ekranında izlenir. Ön muhasebe ve e-Fatura sistemi her zaman ücretsizdir; yalnız kontör satın alınır, paketler fiyatlar sayfasında.

İlginizi çekebilecek yazılar

• e-Dönüşüm nedir? e-Dönüşüm sistemleri nelerdir?
• Ön Muhasebe Nedir?
• Online Ön Muhasebe: İşletmenizin Finansal İşlerini Kolaylaştırın
• e-Arşiv nedir? e-Arşiv fatura başvurusu nasıl yapılır?
• KDV Hakkında Merak Edilenler